David P. Boder Interviews Lena Kuechler; September 8, 1946; Bellevue, France

var transcription = { interview: [ David Boder

[In English] Paris, September the 8th '46, in a suburb of Paris, Bellevue, a childrens' home of the OPEJ. Spool Number 148. The interviewee is Ms. Lena Kuechler, 34 years old, who is the leader of a group of children which she brought in the number of 60, together with some 12 adults from Poland.

David Boder

Also, FrÃulein Kuechler, wollen Sie uns wieder sagen, wie heiÃen Sie, wo sind Sie geboren und was fÃr Ausbildung haben Sie gehabt?

Lena Kuechler

Ich bin geboren in Wieliczka NÃhe Krakau. Das ist vierzehn Kilometer von Krakau. Ich hab studiert auf der UniversitÃt in Krakau. Auf der Jagelonischen UniversitÃt habe ich studiert...

David Boder

Welche UniversitÃt?

Lena Kuechler

Jagelonischen UniversitÃt.

David Boder

Jagelonischen UniversitÃt.

Lena Kuechler

Das ist eine uralte UniversitÃt aus dem 14. Jahrhundert. Dort habe ich mich spezialisiert in PÃdagogik und Psychologie. Ich bin Magister of Psychologie. Vor dem Krieg habe ich unterrichtet in einer Schule, in einer jÃdischen Schule in [unverstÃndlich], sieben Jahre. Dann, wÃhrend des Krieges, habe ich gekÃmpft in Warschau.

David Boder

Also [unverstÃndlich] gemacht. Wer waren ihre Eltern, FrÃulein Kuechler?

Lena Kuechler

Mein Vater war, heiÃt Elja Kuechler. Und meine Mutter Sara [unverstÃndlich] Brenner.

David Boder

Ja. Brenner?

Lena Kuechler

Brenner, ja.

David Boder

Ja, nun. Wo sind Ihre Eltern?

Lena Kuechler

Meine Eltern sind gestorben. Meine Mutter ist drei Monate vor dem Krieg gestorben und meinen Vater haben die Deutschen getÃtet.

David Boder

Was heiÃt getÃtet?

Lena Kuechler

Er wurde getÃtet in 42. Jahr. Er war krank im Bett. Sie sind reingekommen ins Zimmer und sie haben ihn, und sie haben ihn im Bett geschossen.

David Boder

Gleich in Krakau? Und wo waren Sie?

Lena Kuechler

In Wieliczka.

David Boder

In Wieliczka. Und wo waren Sie?

Lena Kuechler

Ich war in der selben, ich war im ersten Jahr, war ich im [unverstÃndlich], im ersten Jahr im [unverstÃndlich].

David Boder

Ja, aber ich wollte wissen, wer hat das gesehen, dass die Deutschen Ihren Vater getÃtet haben?

Lena Kuechler

Ja, mit meinem Vater war nur meine Schwester, die leider auch gefallen ist. Sieben Tage vor der Liberation ist gefallen. Das hat gesehen eine alte Polin, die bei uns Dienst gemacht hat.

David Boder

Aha.

Lena Kuechler

Sie hat das gesehen.

David Boder

Aha, wer waren das, die Deutschen oder die Ukrainer? Wer war...

Lena Kuechler

Das waren Leute, das war ein Gestapo.

David Boder

Ein Gestapo.

Lena Kuechler

Das war der [unverstÃndlich] in Wieliczka. Der [unverstÃndlich].

David Boder

Also, also den Tod Ihres Vaters hat eine Polin gesehen, die bei Ihnen im Hause gearbeitet hat?

Lena Kuechler

Ja.

David Boder

Ja.

Lena Kuechler

Die Polin lebt noch, jetzt. Sie ist in Wieliczka. Und sie kann das immer noch erzÃhlen.

David Boder

Ja, nun Ãh. Also, wo waren Sie zu dieser Zeit?

Lena Kuechler

Ich bin zu dieser Zeit gewesen in Warschau, zusammen mit meinem Mann.

David Boder

Aha. Sie waren verheiratet?

Lena Kuechler

Ich war verheiratet, ja. Aber ich hab nicht gelebt zusammen mit meinem Mann. Deshalb weil ich, Ãh Ãhnlich ein, eine JÃdin bin und mein Mann war weniger Ãhnlich zu einem Juden. Wir haben beide gelebt auf so genannten arische Papiere. Also er als Pole und ich als Polin. Wir haben extra gewohnt.

David Boder

Nun sagen Sie, und was haben Sie dann getan? Was haben, was haben Sie durch diese Zeit getan?

Lena Kuechler

In Warschau war mir sehr schwer. Ich...

David Boder

Also Sie waren noch in Welice oder wie heiÃt der Ort?

Lena Kuechler

Wieliczka.

David Boder

Sie waren in Wieliczka. Und wo waren Sie von Wieliczka gegangen?

Lena Kuechler

Von Wieliczka bin ich gegangen nach Warschau.

David Boder

Ja.

Lena Kuechler

Und...

David Boder

Was haben Sie dort getan?

Lena Kuechler

Und in Warschau wollte, wollte ich Ãh, hab ich schon andere Papiere gehabt, nicht wahr. Arische Papiere und dort...

David Boder

Ja, und erzÃhlen, erzÃhlen Sie weiter?

Lena Kuechler

Und dort wollte ich mich irgendwie erhalten. Ich war in einer sehr schweren Lage, ich hab kein Geld gehabt, ich musste verdienen, um zu leben. Aber es war sehr, Ãh sehr. Ich konnte Ãberhaupt nicht, ich konnte auf die StraÃe nicht herausgehen, denn ich, auf jeden Schritt und Tritt war [unverstÃndlich] hatten wir gewartet. Ich musste [unverstÃndlich].

David Boder

Was nennen Sie [unverstÃndlich]?

Lena Kuechler

Ich kann Ihnen eine kleine Szene erzÃhlen, wie war erste [unverstÃndlich].

David Boder

Ja, ja.

Lena Kuechler

Also ich habe, hab gearbeitet in einer Fabrik im Judenghetto als gewÃhnliche Arbeiterin. Um 4 Uhr bin ich nach Haus gegangen. In dieser Fabrik waren sehr viele Juden noch. Sie sind vom Ghetto gekommen auf die arische Seite und dort haben wir zusammen gearbeitet.

David Boder

Das war erlaubt fÃr die Juden zu kommen? Ja.

Lena Kuechler

Die Juden sind gekommen unter einer Eskorte. Immer mit einem Gestapo-Mann sind sie gekommen. Der ist gestanden bei diesen Juden und dann sind sie am Abend zurÃck nach Ghetto gegangen. Ãh, ich bin in meiner Wohnung. Die Gestapo ist gegangen und da hat mich jemand angesprochen auf der StraÃe. Er war ein Pole. Er hat mir gesagt, ich bin eine JÃdin. Er hat das nicht gewusst, dass das stimmt, aber nach meinem Aussehen nach. Und er kennt mich und er verlangt, gesagt, dass er mich Ãh [unverstÃndlich]. Wie sagt man auf?

David Boder

Ja, er wird Sie denunzieren.

Lena Kuechler

Er wird mich denunzieren auf Gestapo. Ich hab diese Sachen noch nicht gekannt, aber trotzdem hab ich den Mut nicht verloren. Ich hab ihm gesagt, das ist ja nicht wahr, dass er lÃgt und wenn er mich nach Gestapo fÃhren will, wÃrde, es wird umgekehrt sein. Ich werd ihn fÃhren und ich hab ihn einem polnischen Polizisten Ãh gebeten und aufgefordert, Ãh dass man mir keine Ruhe gibt und so weiter und dass. Und der polnische Polizist hat ihn seine Pa..., hat ihn...

David Boder

... seine Papiere verlangt.

Lena Kuechler

Hat von ihm seine Papiere verlangt und von mir meine mit Brief und so weiter. Hat, er hat mir verschiedene Fragen gestellt. Hat er, bei dieser Sache hab ich mich ganz schÃn blamiert, denn er hat mich gefragt, wie heiÃen meine Eltern. Hab ich den Namen meines Vaters vergessen, denn des des...

David Boder

Des falschen Vaters

Lena Kuechler

Meines falschen Vaters, denn das waren doch nicht meine...

David Boder

Eltern

Lena Kuechler

... wahre Eltern. Meine wirkliche Eltern, aber trotz alledem hab ich gesagt, ich bin keine JÃdin und Ãh, ich Ãh lass mich nicht [unverstÃndlich]. Dass der Mensch wollte noch Geld verdienen und ich hab ihm nichts gegeben. Damals hab ich, er hat. Der Polizist wusste nicht, was er machen soll mit uns alle beiden. Hat er gesagt, er kenne. Er hat sich aufgeschrieben unsere Adressen, nicht wahr. Und dann hat er uns gesagt, wir sollen gehen. Er wird dies nachher schon weiter...

David Boder

... untersuchen...

Lena Kuechler

... untersuchen. Aber dann hab ich mich noch, dieselbe Stunde habe ich noch meine Wohnung [unverstÃndlich]. Das war eine sehr schwere Sache, das war eine Wohnung zu finden, nicht war. Aber da hab ich auf der StraÃe, paar Tage da war ich auf der StraÃe bis zum nÃchsten [unverstÃndlich].

David Boder

Nun, und Ãh Sie sagen, Sie waren auf der StraÃe, waren Sie in der Nacht auf der StraÃe?

Lena Kuechler

Ich war auch in der Nacht auf der StraÃe.

David Boder

Aber es war doch aber verboten rauszugehen am Abend oder?

Lena Kuechler

Ja, da bin ich gegangen Ãh. Es war, wie heiÃt das, in der elektrische war ich. Am Bahnhof war ich. So hab ich...

David Boder

Wo denn Leute in der Nacht rumgehen?

Lena Kuechler

Ja.

David Boder

Also weiter.

Lena Kuechler

Einmal ich hab gewohnt in Warschau auf der StraÃe Nowogrodzka [unverstÃndlich] bei einer polnischen Familie...

David Boder

Also, haben die gewusst, dass Sie JÃdin sind?

Lena Kuechler

Niemand hat gewusst, dass ich JÃdin bin. Denn wenn sie das gewusst hÃtten, hÃtten sie keine JÃdin Ãh genommen. Ganz umgekehrt. Sie haben keine, sie haben Angst gehabt zuerst und dann haben sie mich kennen gelernt, die Juden. Sie haben den Juden nicht geholfen, doch. Also ich war, ich hab damals gearbeitet bei Julius Meine in der Zentrale als Buchhalterin. Es war ein Mode dort zu arbeiten, denn es war eine deutsche Firma, aber ich musste wovon leben und Ãh dann hab ich gemeint, nicht, wahr, ich wÃr dort gedeckt. Also ich hab mich hingelegt schlafen. Doch circa 12 Uhr in der Nacht seh ich, Ãh hÃr ich Ãh verschiedene Stimmen und Licht ist da. Ein Gestapo-Polizist steht bei mir mit ein Revolver und er sagt mir, HÃnde hoch. Also in der Nacht hat er mir, hat er mich gefÃhrt in ein Zimmer und dort waren versammelt alle, Ãh die gewohnt haben in der Wohnung und sie haben jemanden gesucht. Und sie haben alle Leute dafÃr gesucht. Zu mir ist gekommen der Gestapo-Polizist. Und er hat mir gleich gesagt, Sie sind bestimmt eine JÃdin.

David Boder

Also weiter, was ht dann passiert?

Lena Kuechler

Dann es hat mir nix geholfen. Er hat mir gesagt, ich soll mich ganz weià anziehen. Er hat niemanden vom Haus genommen, sondern mich. Und vier MÃnner haben mich genommen. Sie haben mich auf Gestapo gefÃhrt, auf [unverstÃndlich]. Dort wenn jemand herein gekommen ist, ist er nicht mehr herausgekommen. Ich hab damals noch keinen Gift gehabt bei mir. Deshalb war mir sehr schwer, denn wenn ich Gift hÃtte, hÃtte ich keine Angst mehr. Ich hab vor dem Tod keine Angst niemals gehabt. Ich wollte nur nicht dass sie mich dort, dort [unverstÃndlich]. Und wenn ich ein Gift hÃtte, hÃtte ich das genommen. Und sie kommen nicht dazu mich, Ãh, mich dort zu quÃlen die Gestapo. Also habe ich mir gedacht, der Tod ist immer besser als man dort mich [unverstÃndlich] jeden Tag zu quÃlen. [unverstÃndlich] Es war in der Nacht, vier haben mich gefÃhrt. Zwei, ich bin gegangen in der Mitte. Zwei dicke Polizisten, Gestapo-Leute, sind gegangen vor mir und zwei hinter mir. Alles mit Bajonett, mit aufgestelltem Bajonett. Wir sind gegangen zur Gestapo. Es war mir kalt. Egal, ich habe keine Angst gehabt. Ãh ich hab mir, ich hab mir nur gedacht, was mach ich, was mach ich? Wenn ich einen Revolver hÃtte, hÃtte ich alle erschossen. Wie sollen sie mich dann erschieÃen? [unverstÃndlich] Dann sind wir gekommen, wo die Allee schon war, es war schon das Tor. Ich wusste, dass wenn ich hereinkomme, gehe ich niemals heraus. [unverstÃndlich]

David Boder

Welche zwei?

Lena Kuechler

Zwei, die vor mir gegangen sind, zwei Polizisten.

David Boder

Polizisten.

Lena Kuechler

... sind in Tor herein gegangen.

David Boder

Ja.

Lena Kuechler

Und jetzt wollte ich hereinkommen. Und zwei hinter mir. Auf einmal dreh ich mich um und ich fang an zulaufen. Also die zwei laufen nicht mir nach, sie schieÃen. Ich weià nicht, ich erinnere mich nicht mehr. Ich weiÃ, es war ein Zufall, ein vorbei geflogen, den ich nicht kannte.

David Boder

Ein Wunder.

Lena Kuechler

Ein Wunder, dass sie mich nicht getroffen haben. Ich hab [unverstÃndlich] nach rechts nach links, die Kugeln sind so bei mir...

David Boder

... vorbei geflogen.

Lena Kuechler

... vor, vor vorbei geflogen, aber keine hat mich nicht angerÃhrt. Und dann bin ich gleich um die Ecke gegangen und gelaufen und gelaufen. Die Poli..., die Gestapo-Leute haben nicht, haben sich keine groÃe MÃhe mit mir gegeben. Sie haben, sie waren, sind nicht mir nachgelaufen. Sie haben geschossen. Sie haben geglaubt vielleicht, dass ich bin gefallen. Und dann sind sie weiter gegangen und eine Weile bin ich an der Ecke geblieben. Aber das dann war immer dieselbe Waffe. Ich war schon [unverstÃndlich] in ganz Warschau, denn ich war schon auf sieben. Wie heiÃt das...

Lena Kuechler

[In Polish] ...posterunek policji...

David Boder

[In German] In sieben Polizeistationen.

Lena Kuechler

In sieben Polizeistationen in verschiedenen Ecken [unverstÃndlich] Ecken in Warschau. Und dreimal war ich [unverstÃndlich]. Das war schon das dritte Mal, ja.

David Boder

Ja.

Lena Kuechler

Ich konnte nicht mehr bleiben in Warschau. Ich wurde [unverstÃndlich]. Es ist mir ganz klar gewesen, dass weiter kann das schon nicht mehr gehen. Hab ich gedacht, ich muss herausfahren aus Warschau. Ich hab Annoncen in verschiedene Zeitungen gelesen, studiert und eine Annonce hab ich gefunden. Man suchte eine Erzieherin fÃr Kinder Ãh aufs Land ziemlich weit von Warschau. Die haben mir gesagt, ich [unverstÃndlich] ein kleiner SÃugling. [unverstÃndlich] ich nicht gesehen werd. Ich werd auch nicht alleine sein, nur mit Kinder. Dort will ich schauen.

David Boder

Bis man weiter kommt.

Lena Kuechler

Ja, bis man weiter kommt. Ich hab die Annonce, ich bin gegangen auf diese Adresse. Ich hab mich bei der Frau gemeldet. Ich hab ihr ziemlich gut gefallen und eine Sache hat sie mir gesagt, dass sie hat sehr viel Kandidatinnen fÃr diesen Posten gehabt, aber sie, die Frauen haben ihr nicht gefallen und dann sie [unverstÃndlich] hat sie gesagt, die Frauen schauen ihr zu Ãhnlich wie JÃdinnen und deshalb hat sie sie nicht genommen und mich hat sie genommen. Es war mir unangenehm [unverstÃndlich], dass ich lÃgen muss, aber ich wollte doch auch weiter leben. Und dann ich hab geglaubt, dass es [unverstÃndlich] gar nix [unverstÃndlich].

David Boder

Und dann...

Lena Kuechler

Auf so eine Weise hab ich einen Posten bekommen, dort, und dort bei einem kleinen sieben Monate [unverstÃndlich] Kind.

David Boder

[unverstÃndlich]

Lena Kuechler

Sieben Monate.

David Boder

Also Sie waren in der Wohnung mit?

Lena Kuechler

Ja, ich war in der Wohnung bei dem Kind, ich hab geschlafen mit dem Kind. Ich war, bin sehr gern gekommen, hab sehr geliebt das Kind. Und ich war dort ein Jahr. Und ja.

David Boder

Nun sagen Sie, wenn man so in eine polnische Familie als Polin lebt, haben Sie nicht die Religion verstehen mÃssen?

Lena Kuechler

Es war mir sehr schwer.

David Boder

Ja.

Lena Kuechler

Die Leute haben die ganze Zeit mich observiert.

David Boder

Ja, haben sie Sie beobachtet?

Lena Kuechler

Sie haben mich beobachtet. Ich, sie hatten, ich hab nur Acht gegeben, auf alles, auf meine polnische Sprache. Es durften keine AusdrÃcke sein, die die Juden gebrauchen.

David Boder

Hmm.

Lena Kuechler

Ich soll keine Ãh, wie heiÃt das, mit den HÃnden nicht so viel...

David Boder

... reden

Lena Kuechler

... reden.

David Boder

Ja.

Lena Kuechler

Und nicht das, aber auf jeden Schritt und Tritt, ich musste eine Maske haben, den ganzen Tag und die ganze Nacht. Und trotz alledem die Leute, die Leute haben, waren nicht gefÃhrlich. Ich war nicht ganz Ãhnlich einer Polin, aber ich war auch keiner JÃdin Ãhnlich. Sie haben eine sehr schlechte Meinung Ãber Juden gehabt [unverstÃndlich] nicht arbeiten, nicht arbeiten wollen, dass sie schmutzig sind, dass sie ein schlechtes Aussehen haben, dass sie nicht sehr intelligent sind und so weiter. Bei mir haben sie das nicht gefunden. Ich hab das dort sehr gut gearbeitet, sehr rein gearbeitet. Und sie, eigentlich war ich die beste Kraft, die sie je [unverstÃndlich] hatten. Also das hat ihnen nicht gepasst, dass eine JÃdin. Sie haben nicht geglaubt, dass eine JÃdin [unverstÃndlich] arbeiten kann und rein sein kann, [unverstÃndlich] und gut erzogen und sich benehmen beim Tisch und in Gesellschaft. Also das hat mich gerettet, nicht wahr. Und das bezÃglich der Religion wollte ich nicht in die Kirche gehen. Ich habe niemals getan. In der ganzen Zeit bin ich nicht einmal in die Kirche gegangen. Trotz aller Gefahr. Trotzdem dass, Ãh dass man immer in einem Dorf, [unverstÃndlich] wenn jemand nicht in die Kirche geht das geht gar nicht. Bestimmt hat er ein [unverstÃndlich]. Aber ich wollte das alles nicht. Ich habe gesagt, ich bin [unverstÃndlich] getauft [unverstÃndlich]. Und sie, die Leute haben mir das Ãbel gehalten, aber es war wie meine Chefin hat das verstanden und sie hat mich nicht gezwungen dazu. Sie hat gesagt, nun ja, die Frau, FrÃulein Lena hab ich geheiÃen dort, Sie sind eine gute Kraft, es wÃre besser, wenn Sie mehr [unverstÃndlich]. Dann kann man nichts machen.

David Boder

Ja, aber sagen Sie, Ãh, haben Sie nicht dann und wann selbst Ãber Juden gesprochen? Haben Sie nicht Ihre Meinung gesagt Ãber die Juden?

Lena Kuechler

Ja, die Leute haben sehr oft Ãber Juden gesprochen und es waren verschiedene Meinungen Ãber Juden. Es war sogar vom psychologischen Standpunkt sehr interessant, was die Leute von, Ãber die Juden gesprochen haben. Also es war eine Zeit, wo man, das Dorf, wo ich gewesen bin, da war nicht weit von einem [unverstÃndlich] Todlager [unverstÃndlich].

David Boder

Vernichtungslager?

Lena Kuechler

Vernichtungslager von Treblinka.

David Boder

Oh.

Lena Kuechler

Treblinka. Ich war vielleicht zwanzig Kilometer von Treblinka. Also dort sind diese alle Transporte gefahren und wir haben getroffen Juden, die ganz verrÃckt schon waren. Solche Arme. Ich konnte, ich hab soviel damals gelitten. Ich hab in meinem Leben nicht gelitten. Ich hab nicht gelitten damals, als mir [unverstÃndlich] geschossen hat. Ich hab nicht soviel gelitten wie damals, wenn ich gesehen diese arme Juden, ich wollte nicht sehen. Es war [unverstÃndlich]. Es war [unverstÃndlich]. Ja. Ein bisschen hat man doch Herz gehabt. Man hat gesagt, die armen Juden, aber dann ist aufgestanden und hat gesagt, man kann doch mit den Juden nicht anders fertig werden. Man muss alle erschieÃen. Oder muss man ihnen eine vollkommene Freiheit geben oder muss man sie erschieÃen. Und ich hab der Junge, wie heiÃt das, [unverstÃndlich] der, dieser, der EigentÃmer des, es war ein Graf, der hat gesagt, und ich bin der Meinung, es ist besser, dass man das ganze Volk vernichtet. [unverstÃndlich]

David Boder

Ist der Graf bei Ihnen im Hause verkehrt? Wieso sind sie...

Lena Kuechler

Ja, ich war in einem Haus von einem Graf.

David Boder

Oh, Sie waren in einem Hause von einem Graf?

Lena Kuechler

Ja, ja. Von einem Graf, ja.

David Boder

Aha.

Lena Kuechler

Es war eine, so eine aristokratische polnische Familie. [unverstÃndlich]

David Boder

Ja, nun.

Lena Kuechler

Ich war [unverstÃndlich]. Der Graf war der Besitzer und seine Schwester hat das Kind gehabt, [unverstÃndlich] arbeiten war. Die Schwester, meine Chefin, die war eigentlich eine Freundin. Und sie hat gesagt, ihr tun die Juden leid. Sie hat immer Sympathie mit den Juden gehabt. Aber trotz alledem, was sie gesagt hat, trotz alledem die Juden sind nicht viel wert, dass man mit ihnen sympathisiert. Und dann hab ich gedacht, dann sei sie ein undankbares Element [unverstÃndlich] sollen wir ihnen helfen, aber nach dem Krieg, dann werden sie kommen alle Leute auf uns. [unverstÃndlich] gesagt schon, wie Freundinnen [unverstÃndlich] wie sehr groÃe Freundinnen waren. Nun ja, Ãh also ich habe verschiedene Meinungen gehÃrt Ãber die Juden. Im Allgemeinen waren sie alle groÃe [unverstÃndlich]. Ich hab mir nicht einmal gedacht, was wÃre erst, wenn sie einmal [unverstÃndlich].

David Boder

Nun, und wie lange hat das gedauert?

Lena Kuechler

Ich war bei diesen Leuten bis Ende des Krieges, bis die Russen, bis die Russen gekommen sind. Aber dann, wenn die Russen gekommen sind, dann hat man ihnen das ganze Gut verteilt, parzelliert.

David Boder

Sie sind noch dort gewesen?

Lena Kuechler

Ich war noch dort gewesen.

David Boder

Ja...

Lena Kuechler

... und...

David Boder

Sind Sie dort geblieben?

Lena Kuechler

Ich ... also der Graf ist weggelaufen.

David Boder

Ja.

Lena Kuechler

Aber seine Schwester, das meine Chefin, von der ich gesagt habe, sie war wie eine Freundin, sie war

David Boder

... besser...

Lena Kuechler

... besser, ja. Sie ist geblieben, allein mit vier Kindern. Zwei waren ihre Kinder, das waren meine...

David Boder

SchÃtzlinge...

Lena Kuechler

SchÃtzlinge. Und zwei Kinder von der Familie von Warschau. Also sie ist geblieben. Und man hat ihr alles weggenommen. Nicht einmal Kartoffeln gegeben. Gar nichts. Sie hat ein [unverstÃndlich] Leben gehabt. Und ich bin von Beruf Lehrerin, hab ich gegrÃndet in diesem Dorf eine Schule. Ich bin gegangen zum Kommissar. Sie wussten alle noch nicht, dass ich JÃdin bin. Ich hab ihm vor, ich hab ihn, ich hab ihn gebeten, er soll mir helfen eine Schule dort grÃnden fÃr die [unverstÃndlich] Kinder...

David Boder

Im Dorf.

Lena Kuechler

... im Schloss. Und auf seine Weise ich hab, ich hab dort gewohnt im Schloss. Weil ich Direktorin der Schule war, ich hab dort unterrichtet und ich hab gebeten, man soll erlauben der Frau mit diesen vier Kindern auch zusammen mit mir in einem Zimmer wohnen und ich habe die Leute erhalten sechs Monate. Die haben mich nicht [unverstÃndlich] Leben gehabt, von meinem Gehalt als Lehrerin hab ich die ganze Familie erhalten.

David Boder

Aber die Russen haben ihnen gezahlt.

Lena Kuechler

Die Russen haben mir gezahlt und auch die Kinder, die Eltern haben etwas gebracht immer. Milch haben die gebracht.

David Boder

Die polnische Eltern...

Lena Kuechler

Die polnische Eltern, die waren, die haben mich sehr gern gehabt und die Kinder haben sehr viel profitiert in der Schule. Da war schon ein paar Jahre keine Schule. Die Kinder haben nicht lesen, nicht...

David Boder

... schreiben

Lena Kuechler

... schreiben kÃnnen. Die Eltern auch nicht. Ich hab sehr viel gearbeitet und sie haben mich Ãberhaupt im Dorf sehr gern gehabt.

David Boder

Aber haben die gewusst, dass Sie JÃdin sind?

Lena Kuechler

Die haben nicht gewusst, dass ich JÃdin bin.

David Boder

Nicht bis zum Ende?

Lena Kuechler

Nein, bis zu Ende haben sie nicht gewusst, dass ich JÃdin bin. Denn trotz alledem waren die Leute Antisemiten. Es wÃre mir sehr schwer. Ich hab gewartet [unverstÃndlich] bleiben so lang bis ich nach Warschau [unverstÃndlich]. In Warschau ist mein Mann geblieben und meine Schwester geblieben. Das sind die letzen Leute von meiner Familie, die dort geblieben sind. Also ich wollte zurÃck nach Warschau gehen und auch suchen die Leute [unverstÃndlich].

David Boder

Nun, und Sie haben auch der Schwester des Grafen nicht gesagt, dass Sie JÃdin waren bis zum Ende?

Lena Kuechler

Nein. Es war so, es war eine merkwÃrdige psychologische Szene. Die Schwester des Grafen hat auch ihre Schwester und ihren Mann in Warschau gehabt und ich auch. Aber sie hat nicht gewusst, dass ich verheiratet bin. Und sie hat nicht gewusst, dass ich eine Schwester habe. Ich wollte dann wenn Warschau schon, Ãh...

David Boder

... frei war...

Lena Kuechler

... frei war, wollte ich nach Warschau gehen. Denn es waren keine ZÃge, es war achtzig Kilometer von Warschau, aber trotz alledem wollte ich gehen, denn ich habe einen schrecklichen Traum von meiner Schwester gehabt, dass sie nicht lebt. Also ich wollte sie suchen. Hat sie gesagt, wozu ich denn nach Warschau geh. Ich werd zuerst gehen und bleiben Sie bei den Kindern. Ich hab doch meinen Mann und meine Schwester. Sie haben doch niemanden zu suchen. [unverstÃndlich] aufgehalten und ich hab gesagt, ja, ich hab genau dasselbe. Ich hab auch einen Mann und eine Schwester in Warschau. Hat sie gesagt, wieso? Hab ich ihr gesagt, ich bin JÃdin. Also dann, das war schon am Ende. Ich weià nicht, ihr VerhÃltnis war genauso dann wie frÃher. Aber sie hat sich nicht einmal Ãberzeugt, was fÃr ein [unverstÃndlich] ich bin. Ich bin nicht so wie sie gesagt hat undankbar. Die Leute haben mir keine Ungnaden gemacht, denn sie haben nicht gewusst, dass ich JÃdin bin. Ich hab schwer gearbeitet und sehr gehungert bei den Leuten. Und die haben mir...

David Boder

Wieso haben Sie gehungert?

Lena Kuechler

Ich hab gehungert, ja.

David Boder

Warum?

Lena Kuechler

Sie, die Leute [unverstÃndlich] gegeben. Ich war immer hungrig. Ich...

David Boder

In einem Dorf ist doch genug zu essen...

Lena Kuechler

Die Leute, die Leute haben, es war, es war ein, das war, es war ein, wie heiÃt das? Ei, Ein... Dort war keine einzige Kuh in dem ganzen Dorf. Sie haben, ja, sie haben nicht viel gehabt. Und das was sie haben, haben sie auch verteilt, so dass sie sich mehr genommen haben und den Leuten, die im Dienst waren, die, denen haben sie nicht viel gegeben. Also ich hab buchstÃblich gehungert. Ich war 42 Kilo hab ich gewogen.

David Boder

... gewogen. Als sie beim Grafen gearbeitet haben?

Lena Kuechler

Ja, damals.

David Boder

Und dennoch haben Sie [unverstÃndlich] nachher unterstÃtzt.

Lena Kuechler

Ich hab sie erhalten, wirklich erhalten, sechs Monate. Die ganze Familie, vier Kinder und die Frau. Ich hab sie erhalten. Und nicht nur das. Aber ich hab ihnen sehr viel [unverstÃndlich]. Ich hab ihnen gerettet 17 Hektar der Erde, denn ich hab gesorgt...

David Boder

Wieso?

Lena Kuechler

das soll, das war ein Garten, man soll es nicht verlieren. Es musste die Schule sein fÃr die Kinder und das ist ihnen dann noch geblieben und der Garten und das Schloss ist jetzt ihnen geblieben. Ich hab ihnen das gerettet irgendwie. Also, die Leute haben nicht gewusst, dass ich JÃdin bin und [unverstÃndlich]. Die GrÃfin. Wenn sie gewusst hÃtten, dass ich JÃdin bin, hÃtten sie mich nicht behalten. Aber trotz alledem hab ich mich verpflichtet, den Leuten, wenn sie in Not, in Not waren Ãh helfen.

David Boder

Etwas fÃr die zu tun.

Lena Kuechler

Ja, auch in Warschau. Bevor ich nach Frankreich gefahren bin, da hab ich mich gemeldet zu diesen Leuten. Sie sind sehr arm jetzt. Ich habe diese Frau gefÃhrt zu...

David Boder

Wie heiÃt sie?

Lena Kuechler

Pawłowski heiÃt sie.

David Boder

Ah, Pawłowski.

Lena Kuechler

Graf Pawłowski. Und die Frau nach ihrem Mann die heiÃt Jabłońska, Halina Jabłońska. Ich hab sie gefÃhrt zum Direktor des polnischen Joint â Guzik, der jetzt nicht lebt leider mehr, und ich hab ihm die Geschichte erzÃhlt. Ich hab ihn gebeten, er soll ihnen und er hat ihnen geholfen mit verschiedene Produkte und AnzÃge und so weiter und ich hab ihnen auch Geld gelassen und so weiter...

David Boder

Was heiÃt der polnische Joint? Der Joint ist ja eine jÃdische Organisation.

Lena Kuechler

Ja, der Joint ist eine internationale jÃdische Organisation. Aber in polnisch, In Polen ist er fÃr die bislang.

David Boder

Ja, ist [unverstÃndlich].

Lena Kuechler

Ja, ist ein [unverstÃndlich].

David Boder

Und er hat ihnen geholfen.

Lena Kuechler

Er hat ihnen geholfen. Der Direktor Guzik hat den Leuten geholfen. Er hat damals vielen Polen, die den Juden Ãh, wÃhrend der Zeit des Krieges geholfen haben, hat jetzt der Joint Ãh fÃr diese Polen auch gemacht.

David Boder

Nun, also was haben Sie dann in Warschau gemacht? Haben Sie Ihre Schwester gefunden? Ich meine...

Lena Kuechler

Ich hab leider nicht meinen Mann gefunden und nicht meiner Schwester. Mit meiner Schwester war das eine schreckliche TragÃdie. Ich hab sie nachgesucht, nachgesucht bis ich, bis ich getroffen hab, dass sie war in der letzten Zeit in Łowicz. Łowicz. Und dort das ist von Warschau... 40 Kilometer Ãh Westen.

David Boder

Ahem. Ja.

Lena Kuechler

Im Westen. Ja, das ist neben ŁÃdź.

David Boder

Ja.

Lena Kuechler

Und dort hat Stefanie, meine Schwester, die dreiundzwanzig Jahre alt war. Die hat sich durchgerungen durch den ganzen Krieg. Die hat so viel mitgemacht, das man sich nicht vorstellen kann. Sie war im Ghetto mit, mit meinem Vater zusammen. Und dann hat sie gekÃmpft und sie war. Ich kann Ihnen das alles nicht erzÃhlen, denn das wÃre viel zu viel zu erzÃhlen. Ich weiÃ, dass sie einiges mitgemacht hat und sie war dann in Warschau. Sie hat das ganze Bombardement durchgemacht. Sie hat mit den Polen gekÃmpft, wir haben zusammen. Alle beide waren wir zusammen, aber niemals zusammen gegangen, aber so heimlich gearbeitet zusammen in der unterirdischen polnischen RÃsistance-Bewegung haben wir gekÃmpft.

David Boder

Aber wann haben Sie in der RÃsistance gekÃmpft? WÃhrend sie bei den [unverstÃndlich] lebten?

Lena Kuechler

Nein, nein. Ich...

David Boder

Noch bevor?

Lena Kuechler

Ja, bevor. Ja.

David Boder

Nun, also kommen Sie auf Ihre Schwester zurÃck.

Lena Kuechler

Ja, also ich, mit meiner Schwester ist in Łowicz gewesen. Sie war von Warschau ist sie zurÃckgegangen. Ja, weggelaufen und dort, in Łowicz hat sie gewohnt bei einer polnischen Familie und der Mann hat Verdacht gehabt, dass sie JÃdin. Ist er gegangen zur Gestapo und er hat gesagt, sie ist JÃdin. Und man ist gekommen von Gestapo, man hat sie genommen damals und man hat sie erschossen sieben Tage vor der Liberation. [unverstÃndlich] in den Kopf bekommen. Das war der Lohn von Gestapo fÃr einen jÃdischen Kopf.

David Boder

Wieso haben sie das erfahren? Von wem haben Sie das erfahren?

Lena Kuechler

Ich hab das zufÃllig erfahren. Ich hab zwei, zwei [unverstÃndlich]

David Boder

Zwei Zeugen gefunden...

Lena Kuechler

Zwei Zeugen dafÃr.

David Boder

Haben Sie den Mann nachher gefunden?

Lena Kuechler

Ich hab den Mann, ich weià sogar, wie der Mann heiÃt. Er heiÃt [unverstÃndlich], er wohnt in [unverstÃndlich] und den Mann hab ich gefunden. Und mein Bruder, ich hab noch einen Bruder, der in Polen ist, der in der polnischen Regierung arbeitet. Ich hab ihn gebeten, er soll die Sache, die Sache erledigen. Ich habe [unverstÃndlich] Ich bin auf die Polizei, die polnische gegangen. [unverstÃndlich] Und ich habe ein Protokoll geschrieben. Ich habe diese Adressen angegeben alle und sie sollen den Mann verhaften. Ich weià nicht, was sie erledigt haben, denn inzwischen bin ich herausgefahren mit allen meinen Kindern. Wir mussten herausfahren mit den Kindern, denn es hat ihnen sehr viel getroffen.

David Boder

Also, Sie sagen, Sie sind herausgefahren mit allen Ihren Kindern. Wollen Sie mir jetzt wissen wÃhrend des ErzÃhlens, wie sind Sie zu den Kindern gekommen, wo, wieso haben Sie diese Kinder? Sie sind in Warschau gewesen. Nun, wo haben Sie angefangen, diese Kinder zu sammeln? Wie haben Sie die Idee gehabt?

Lena Kuechler

Ja, nachdem als ich erfahren hab, dass meine Schwester lebt nicht und wahrscheinlich mein Mann lebt auch nicht. Dass er ist gefallen in Warschau, bin ich gefahren nach Krakau und Wieliczka. Wieliczka war auch die Stadt, in der ich geboren bin. Das ist vierzehn Kilometer von Krakau. Und ich habe jemanden gesucht von meiner Familie noch, denn ich hab noch vier BrÃder gehabt. Da hab ich erfahren, ein Bruder ist gekommen von Russland. Er [unverstÃndlich] ich hab jetzt gewartet [unverstÃndlich]

David Boder

Ja.

Lena Kuechler

Also ich war sehr glÃcklich, dass ich meinen Bruder gefunden hab. Ich hab sehr gern den Bruder und der Bruder hat mir nicht erlaubt, mehr zurÃckkommen zu diesen Leuten, zu dieser GrÃfin, nicht wahr. Ich wollte bleiben in Krakau. Ich wÃr mit ihm zusammen [unverstÃndlich].

David Boder

Haben Sie denn in Warschau mit der GrÃfin gelebt?

Lena Kuechler

Nein. Sie ist noch nicht damals zurÃckgekommen nach Warschau. Die GrÃfin ist noch immer am Land geblieben, ja?

David Boder

Aha.

Lena Kuechler

Und ich hab mir Urlaub genommen von der Schule. Ich bin gegangen. Ich bin gefahren nach Krakau, um meine Familie zu suchen. Dann bin ich zurÃckgekommen noch einmal. Ich hab nicht [unverstÃndlich] eine andere Lehrerin gesucht fÃr die Schule und ich bin zurÃckgekommen nach Krakau und [unverstÃndlich]. In Krakau bin ich gegangen auf die UniversitÃt. Zu meinem Professor, Professor der Uni, UniversitÃtsprofessor Schumann, also das ist der Professor der Psychologie, bei dem ich die ganze Zeit gearbeitet hab.

David Boder

FrÃher?

Lena Kuechler

FrÃher, vor dem Krieg. Ich hab mein Studium beendet, habe ich weiter wissenschaftlich gearbeitet, in der Psychologie der Kinder, Entwicklungspsychologie der Kinder. Der Professor Schumann war in Dachau, aber trotzdem ist er lebendig herausgekommen.

David Boder

War er Jude?

Lena Kuechler

Er war nicht Jude, er war Pole.

David Boder

Warum war er in Dachau?

Lena Kuechler

Man hat alle polnischen Professoren der UniversitÃt nach Dachau, noch im 39. Jahr nach Dachau genommen.

David Boder

Warum?

Lena Kuechler

... man wollte die ganze polnische Intelligenz [unverstÃndlich] und ich bin zu ihm gekommen. Ich hab ihm gesagt, ich hab alles verloren. Ich will weiter wissenschaftlich arbeiten.

David Boder

[In English] This concludes Spool, this concludes Spool 114 taken at Bellevue near Paris. In the home of the OPEJ, from the director of the home Lena Kuechler. We continue on the 15th.

David Boder

This is Spool 115, of Bellevue near Paris, September the 7th, September the 8th 1946. Ms. Lena Kuechler continues her report.

David Boder

[In German] Also Sie sagen, Sie, ich mÃchte jetzt die Geschichte haben von Ihrer Ãbersiedlung mit den Kindern. Wie haben Sie die Kinder gesammelt, wie hat das ganze angefangen?

Lena Kuechler

Also ich bin vom persÃnlichen Standpunkt aus ja. Ich hab mich gemeldet in der UniversitÃt bei Professor Schumann und ich hab ihm gesagt, ich mÃchte weiter in der Psychologie arbeiten. Und das nur die Wissenschaft [unverstÃndlich]. Ich hab alles verloren. [unverstÃndlich] Hab ich nicht einmal erwartet. [unverstÃndlich] Waren alle, auch die Professoren Antisemiten. Und von ihm hat man auch gesagt, dass er antisemitisch, aber es war nicht wahr. Er hat sich [unverstÃndlich] gefreut, dass ich beim Leben geblieben [unverstÃndlich].

David Boder

[In English] Ms. Kuechler requests that she would, Ms. Kuechler requests that she would want to talk in Polish, since that is her language, in which she can talk freely without any difficulty and that's her specialty. I will endeavor to understand her and we are changing now to the second part of her career on the study of the children. We are changing to the Polish language.

David Boder

[In Russian] Говорите по-польски.

Lena Kuechler

[In Polish] Na uniwersytecie zaczęłam pracować naukowo. Pracowałam z wielkim zapałem. Dostałam pracę temat, ktÃry miałam opracować o zdolnościach konstrukcyjnych dzieci... i robiłam sama badania setek dzieci. Pierwszy rozdział tej pracy mnie specjalnie interesował, tam gdzieśmy mÃwili o pojęciu przestrzeni...

Lena Kuechler

[In Polish] I te prace mają takie głębokie filozoficzne podłoże. Te rzeczy mnie bardzo, bardzo interesowały. Mogłam dużo dać z siebie. Pracowałam bardzo dużo, po szesnaście godzin dziennie. Pierwsze trzy miesiące pracowałam naukowo. Miałam odczyt na uniwersytecie w ścisłym kÃłku asystentÃw i rzeczoznawcÃw... i profesor był z mojego odczytu zupełnie zadowolony. Zdołałam to zauważyć po tym, ponieważ potem dał mi szereg bardzo odpowiedzialnych prac.

David Boder

[In Russian] От чего вы жили?

Lena Kuechler

[In Polish] MÃj brat miał dosyć wysokie stanowisko w rządzie polskim. Był szefem całej cenzury wojennej... i ja mieszkałam w jego mieszkaniu. Dużym, ładnym mieszkaniu... i także tam jadłam. To znaczy w biurze u niego jadłam, dlatego że oni tam mieli stołÃwkę, a poza tym ja żadnych nie miałam życzeń, nie miałam żadnych potrzeb, nic mię nie interesowało, nie zależało mi ani na ubraniu, ani na żadnych pieniądzach. Do dziś dnia mi nie zależy na tym wszystkim. Nie mam absolutnie żadnych potrzeb. Mam jedynie pewne potrzeby natury psychicznej. Wtedy chciałam zapomnieć o przeszłości. Chciałam pracować całą duszą tak, ażeby nie zostało mi nic czasu na myślenie i na wspomnienia. Ażebym mogła zapomnieć to wszystko, co straciłam, to wszystko, co przeżyłam w przeszłości, i na niczym więcej mi nie zależało... i byłabym dostała... tą pracę, ktÃrą robiłam o zdolnościach konstrukcyjnych... nazywaliśmy pracą doktorską, dlatego że ja mam dyplom magistra psychologii, ale nie zrobiłam jeszcze doktoratu i byłabym go skończyła, gdyby nie czysty przypadek. Byłabym tą pracę skończyła. Mianowicie przyszli do mnie z Komitetu Żydowskiego z prośbą, ażeby się zająć dziećmi, ktÃre teraz wracają z rÃżnych obozÃw. Z Oświęcimia..., ktÃre przyprowadzają ludzie do Komitetu... i że dużo dzieci żydowskich zostało jeszcze przy życiu, że się włÃczą, poniewierają, że nie mają dachu nad głową, że trzeba im coś stworzyć. Ażebym ja zorganizowała dom dla dzieci. Jeden z pierwszych domÃw w Polsce, ponieważ wtedy przeszłam pewną walkę psychiczną, dlatego że znalazłam dużo, duże zadowolenie w pracy naukowej. W ogÃle praca naukowa jest dla mnie marzeniem. Jest moim ideałem. Jest tym, czego zawsze pragnęłam. Przed wojną nie mogłam dużo pracować naukowo, bo musiałam zarabiać na życie i byłam w złych stosunkach materialnych.

David Boder

[In Russian] Ага.

Lena Kuechler

[In Polish] A podczas wojny zupełnie nie mogłam pracować... i po wojnie, kiedy zostałam sama, bez rodziny, bez jakichkolwiek obowiązkÃw, a sama nie miałam wielkich potrzeb, postanowiłam pracować naukowo... i teraz mnie znowu odrywają od tej pracy.

David Boder

[In Russian] Ага. Дальше...

Lena Kuechler

[In Polish] Wybrałam drogę pośrednią. Postanowiłam im tylko ten dom dziecka zorganizować. To znaczy pracować przez wakacje, przez lipiec i sierpień, a we wrześniu wrÃcić do mojej pracy naukowej na uniwersytecie... i taką umowę zrobiłam z prezesem Komitetu Żydowskiego w Krakowie, z doktorem [unintelligible]. Tymczasem, gdy tylko zaczęłam pracę z tymi dziećmi, już nie mogłam więcej się od nich oderwać. Moja obecność, obecność była konieczna, ażeby utrzymać dom. Mianowicie myśmy walczyli z ogromnymi trudnościami. Te dzieci, ktÃreśmy dostali, ktÃre przyprowadzono do Komitetu, ja byłam od pierwszej chwili przy tym... były w okropnym stanie,... w okropnym, były tak wygłodzone, tak schorzałe, tak zawszawione, takie zaniedbane moralnie i fizycznie, i intelektualnie, że naprawdę ogromna praca stanęła przed nami. Poza tym nie mieliśmy w ogÃle żadnych środkÃw materialnych. Nie mieliśmy żadnego budżetu na to wszystko. Komitet Żydowski nie rozporządzał prawie żadnymi środkami materialnymi, a oblegany był codziennie przez całe masy rozmaitych ludzi, ktÃrzy wracali z obozu. Co można było dla tych ludzi zrobić, zaledwie zupkę im dać... i ci ludzie przeklinali nas wszystkich, a myśmy naprawdę nie mieli im, co dać. Rząd jeszcze wtedy w Polsce nie pracował, a te środki, cośmy otrzymywali od zubożałego rządu polskiego, to były minimalne. Zupełnie nie... nieproporcjonalne do potrzeb. Więc trzeba było... postanowiliśmy stworzyć dom w Zakopanem. Zakopane to jest miejscowość lecznicza, głÃwnie dla dzieci chorych na płuca. Zakopane to jest miejscowość położona wśrÃd gÃr, bardzo piękna miejscowość, ale znana ze swojego antysemityzmu jeszcze przed wojną. Tam wynajęto bardzo piękną willę, odrestaurowano ją, bo była zniszczona po Niemcach... i tam przyjechałam ja z pierwszą grupką dzieci. Dom był obiecany na sto dzieci... i zawsze miałam pełną liczbę dzieci, nawet jeszcze ich więcej. Był czas, kiedy miałam sto siedem dzieci, sto dziesięć dzieci. OprÃcz tego przysyłano mi także i młodzież starszą, chorą na płuca, ludzi, ktÃrzy ocaleli z obozu, ktÃrzy... ktÃrych trzeba było uratować. Byli tacy, ktÃrzy byli...

David Boder

[In Russian] Последнее предложение.

Lena Kuechler

[In Polish] ...więc posyłano mi ludzi, ktÃrzy byli chorzy na płuca, ktÃrzy przeszli przez kilka, nawet kilkanaście obozÃw, i ktÃrych trzeba było ratować, więc tych ludzi oddawałam do sanatoriÃw polskich, ale dlatego że oni nie mogli, jako ciężko chorzy na płuca, być razem z dziećmi, ale tam w tych sanatoriach był straszny głÃd... i dlatego też myśmy im codziennie nosili od nas jedzenie... i w ogÃle wszystkim się opiekowałam. Przynosiłam im bieliznę, kupowałam im lekarstwa, odwiedzałam ich... i mogę powiedzieć, że że kilku ludziom uratowałam życie... z tej młodzieży. OprÃcz tego robiliśmy ogromną pracę z naszymi dziećmi. Bardzo mi ciężko było dostać personel. Nie było w ogÃle ludzi. Nie było nikogo. Zebrałam pewną grupę kobiet, ktÃra wrÃciła z obozu Oświęcimia. Te kobiety straciły wszystkich. Straciły mężÃw, straciły dzieci swoje. Powiedziałam do nich parę słÃw. Powiedziałam im, że jeśli nie mają swoich własnych dzieci, ażeby te dzieci, ktÃre nie mają rodzicÃw, żeby te dzieci przygarnąć do serca. Ażebyśmy się stały prawdziwymi matkami tych dzieci. Żebyśmy nie pracowały dla siebie, żebyśmy nie pracowały dla pieniędzy, żebyśmy nie pracowały zawodowo, poświęćmy się dla tych dzieci. To będzie cel naszego życia... i rzeczywiście cała nasza praca była jednym wielkim poświęceniem. Nasz dom nie był żadnym internatem. To nie był nawet dom dziecka, to była jedna wielka rodzina. Myśmy pracowali od rana do nocy. Męczyliśmy się strasznie. Ja się męczyłam ogromnie. Ja wciąż jeździłam. Ja nie miałam za co tych dzieci utrzymać. Komitet był stale w tarapatach pieniężnych, nigdy nie miał pieniędzy. Ja jeździłam do rÃżnych ludzi prywatnych i prosiłam ich o pieniądze, ażeby dzieci utrzymać. Jeździłam do Jointy do Warszawy i tym nie wolno było nam dawać pieniędzy... i mimo wszystko dyrektor Jointy, Guzik, zawsze mi w jakiś sposÃb nielegalny, ale mi pomÃgł, żeby tych dzieci nie wyrzucić na ulicę. Co, co, co tydzień, co parę dni stawałam przed alternatywą zamknięcia domu... i tego, że dzieci się znajdą na ulicy, dlatego że nie wiedziałam w ogÃle, jak przeżyjemy następny tydzień, w takich trudnościach pieniężnych byliśmy. OprÃcz tego byliśmy otoczeni falą takiego antysemityzmu, że to się w ogÃle nie da powiedzieć. Dzieci nie mogły w ogÃle wychodzić na ulicę. Dostawały kamieniami w głowę. Jak trzech chłopcÃw posłałam do kina, to siedzieli za nimi inni chłopcy polscy, ktÃrzy cały czas grozili im, że im wbiją nÃż w plecy. Nie mogłam dzieci posłać do szkÃł polskich, dlatego że ich tam tak prześladowano i przezywano. Urzędnicy, ci niżsi urzędnicy aprowizacji nie chcieli nam dawać żadnych przydziałÃw. Chcieli nam jak najwięcej okroić. Nie miałam naprawdę tym dzieciom co dać jeść. Musiałam na wszystkie strony walczyć. Gdzie wychodziłam, tam słyszałam tylko okrzyki antysemickie. Byłam osobą znienawidzoną przez PolakÃw w Zakopanem. Dlatego że wszędzie broniłam naszych praw. W końcu widziałam, że ta fala antysemityzmu tak strasznie rośnie, a obok nas niedaleko był drugi dom dziecka w Rabce. To było jakieś trzydzieści kilometrÃw od nas. W Rabce były dzieci zupełnie chore. Tam było prewentorium. Ten dom dziecka w Rabce był trzy razy ostrzeliwany, bandyci, reakcja polska, NSZ...

David Boder

[In Russian] [unintelligible]

Lena Kuechler

[In Polish] Narodowe Siły Zbrojne polskie, to jest organizacja polska, ktÃra walczy z rządem polskim, a walczy na barkach sierot żydowskich, strzelając do nas. Ci napadli i rzucali granaty poprzez okno, przez okno do dzieci. Myśmy wtedy wszystkie dzieci, wszystkie dzieci wyciągnęli na korytarz i tam całą noc leżały. Trzy razy tak napadnięto, tydzień po tygodniu, na ten dom. Musieliśmy ten dom zlikwidować. Nie można go było utrzymać, nie mogliśmy narażać życia dzieci. Przypuszczaliśmy, że ta fala przeniesie się do Zakopanego. I dlatego też ja postanowiłam uprzedzić to wszystko i zorganizować naszą obronę. Udałam się do władz bezpieczeństwa i do policji polskiej... i postanowiłam zorganizować obronę... i zorganizowałam ją w następujący sposÃb. Dostałam dziesięciu ludzi do obrony... [unintelligible]

David Boder

[In Russian] [unintelligible]

Lena Kuechler

[In Polish] ...karabin maszynowy zainstalowaliśmy na jednej z werand. OprÃcz tego miałam syrenę alarmową, miałam reflektory, miałam telefon.

David Boder

[In Russian] [unintelligible]

Lena Kuechler

[In Polish] Zupełnie jak w obozie koncentracyjnym... i wszyscy mieli granaty i... jak się nazywa to... urządzenia...

David Boder

[In Russian] [unintelligible]

Lena Kuechler

[In Polish] ...najrozmaitszego rodzaju broń, ażeby bronić się. Ja sama mimo wszystko, że nam rząd dał tych żołnierzy, pierwszej nocy zaraz, kiedy oni nas mieli bronić, to były dwie partie, mianowicie byli tam milicjanci i byli z bezpieczeństwa publicznego, to milicjanci się pobili z tymi milicjantami z bezpieczeństwa publicznego i obrzucali się nawzajem granatami u mnie w domu, przy dzieciach. Taką miałam obronę. Wobec tego wszystkiego zrozumiałam, że to nie są ludzie, na ktÃrych polegać można, i postanowiłam znaleźć ŻydÃw, ktÃrzy nas bronić będą, i ja sama dostałam pozwolenie na broń. Umiałam się obchodzić z rewolwerem i ja sama nocami czuwałam i broniłam domu. I rzeczywiście był na nas napad, ktÃry jednak odparliśmy. Napad zaczął się od ostrzeliwań, coraz to bardziej się zbliżali ci. Strzelali do nas. Jednakże myśmy natychmiast ten atak odparli, strzelaliśmy na wszystkie strony i dostaliśmy pomoc. Zrobiliśmy wielki ruch, tak że oni wszyscy odeszli. Ale takie rzeczy zdarzały się już potem też. Poczem na mnie samą był napad. Tylko nie wiadomo dokładnie, jaki był, czy to był bardziej, miał charakter polityczny czy rabunkowy, dlatego że raz, kiedy wracałam do domu o szÃstej wieczorem, nawet niedaleko mojego domu. Już zaczęło się ściemniać. Napadło na mnie dwÃch osobnikÃw z rewolwerem i obrabowało mnie. Zabrali mi wtedy kilkanaście tysięcy złotych i pobili mnie bardzo. Byłam posiniaczona na całym ciele i poraniona. Skrępowali mnie, rzucili mnie na ziemie i pobili mnie. Wtedy nie miałam broni przy sobie, bo bym się była broniła, a oni dwaj osobnicy byli uzbrojeni. Przypuszczam jednak, że ten napad był, tak jak wszystkie napady w Polsce, polityczny i rabunkowy. Że oni dokładnie wiedzieli, kim ja jestem i... bo gdyby to był tylko napad rabunkowy, nie byliby mnie pobili tak ostro. Więc dzieci, ktÃre zebrałam, pochodzą z rozmaitych środowisk. [unintelligible] Więc tak, duża część pochodzi z lasu. GłÃwnie starsi chłopcy i starsze dziewczynki, starsze to są u mnie szesnastoletnie, szesnasto-, piętnastoletnie dzieci. Ta partyzantka miała głÃwnie miejsce na wschodzie Polski. Więc mam na przykład tutaj chłopca, ktÃry się nazywa Natan [unintelligible], ktÃry sam będzie mÃgł tutaj mÃwić zresztą, ktÃry walczył na tyłach armii niemieckiej. Walczył razem z partyzantką rosyjską. Był w lesie, przez dwa lata, i miał tam dopiero wtedy jedenaście lat, dostał konia, i kilku takich chłopcÃw miałam, ktÃrzy w ustach trzymali uzdę, lejce, a w rękach rewolwer i na koniu walczyli. Ci chłopcy naturalnie głodowali tak jak wszyscy żołnierze, następnie robili wypady na... wypady z lasu, więc podkładali miny pod mosty, wysadzali mosty, następnie gdy wiedzieli, że armia...

David Boder

[In Russian] [unintelligible]

Lena Kuechler

[In Polish] ...nie to było w czasie wojny, to byli partyzanci,... więc podkładali miny pod mosty, następnie w lesie, gdy wiedzieli, że armia przejdzie, to też rozkręcali szyny i tak dalej... więc chłopcy, ...dużo miałam takich chłopcÃw, ktÃrzy walczyli w partyzantce. Przeszli oni bardzo dużo. Ci chłopcy teraz zgłosili się do Komitetu Żydowskiego. Część dzieci była u chłopÃw. Dzieci te przeżyły... chłopi nie wiedzieli, że to są dzieci żydowskie. Dzieci te bardzo ciężko pracowały. Byli pastuchami, byli parobkami, paśli krowy, konie i prowadzili całe gospodarstwo. Pracowali bardzo ciężko i bardzo głodowali. Część dzieci była pochowana w rozmaitych kryjÃwkach. Mam dzieci takie, ktÃre siedziały w kryjÃwkach, siedziały w szafach. Mam jedną dziewczynkę, ktÃra siedziała dwa i pÃł roku w szafie. Malutkie dziecko. Trzechletnie. Dziecko to zupełnie nie umiało mÃwić ani chodzić, kiedy wyszło z tej szafy, było zupełnie zagłodzone i zawszawione. Dziecko to z trudem wyciągnęliśmy z tej szafy, dlatego że ta opiekunka, ktÃra ją miała w szafie... w Warszawie to było, odeszła z tego pokoju, zamknęła drzwi na klucz i nie wrÃciła więcej, i dziecko tam już dwa dni było bez jedzenia, a potem myśmy się o tym dowiedzieli i wyciągnęliśmy to dziecko przez okno. Mam dzieci, ktÃre siedziały w kryjÃwkach po rok i dwa lata z podwiniętymi nogami, tak że jak pÃźniej wyszli z tych kryjÃwek, to mieli zupełną atrofię mięśni w nogach, nie umieli zupełnie chodzić. Część dzieci przechowała się w klasztorach polskich, ale w tych klasztorach te dzieci zostały przechrzczone i ci księża pÃźniej nie chcieli tych dzieci wydawać, tylko w niektÃrych żłobkach, gdzie panował straszny głÃd, gdzie nie mieli, co dzieciom dać jeść, też polskim dzieciom, to przede wszystkim chcieli się pozbyć żydowskich dzieci i przyprowadzili je do Komitetu. Ja pracowałam początkowo w Komitecie, gdzie te dzieci przychodziły, i sama byłam niejeden raz świadkiem tej sceny. OprÃcz tego myśmy... początkowo przyprowadzano nam dzieci tak bezinteresownie, bo się chciano pozbyć tych dzieci. Potem zrozumiano, że należy żądać pieniędzy za to, że Żydzi mają przecież dużo pieniędzy, więc żądano opłat za te dzieci. Potem coraz większych opłat żądano, a potem nawet posyłano dzieci, żeby dzieci szantażowały nas, to znaczy, że posyłano dzieci i dzieci żądały dla swoich opiekunÃw polskich pieniędzy. Płakały nam cały dzień, męczyły nas, grozili nam i tak dalej, ażebyśmy im te pieniądze dawali.

David Boder

[In Russian] А скажите, эти монастыри... это были женские монастыри или мужские?

Lena Kuechler

[In Polish] To byli rozmaici, głÃwnie te mniejsze dzieci były w klasztorach. Tak na przykład mogę opowiedzieć historię o pięciu dzieciach, ktÃre my nazywamy Bobolakami. To są... Bobolakami nazywamy je. To są czarujące dzieci. Te dzieci mają od trzech do pięciu lat.

David Boder

[In German] [unintelligible]

Lena Kuechler

[In Polish] Jak byłam w Warszawie...

David Boder

[In German] [unintelligible]

Lena Kuechler

[unintelligible]

Lena Kuechler

[In Polish] ...klasztor imieniem świętego Andrzeja Boboli.

David Boder

[In Russian] О! И как вы называли детей?

Lena Kuechler

[In Polish] ...i te dzieci nazwaliśmy potem Bobolakami.

David Boder

[In Russian] [unintelligible]

Lena Kuechler

[In Polish] Święty Andrzej Bobola, tak. Więc te dzieci... ja, będąc w Warszawie, dowiedziałam się przypadkowo od jakiegoś lekarza, że znalazł jakieś dzieci obrzezane. Malutkie dzieci w jakimś klasztorze Boboli... i że to ma być w pobliżu Zakopanego. Ponieważ nie mogłam się z tym człowiekiem... nie mogłam się dowiedzieć, ktÃry to był lekarz... i kto to powiedział i gdzie to było, więc zaczęłam szukać na własną rękę tych dzieci. Poszłam do dziekana do kościoła i chciałam się dowiedzieć, gdzie tu jest jakiś zakład, albo klasztor w imieniu świętego Andrzeja Boboli, ale dziekan mi nic nie powiedział. Powiedział, że nie wie. Nie wiem, czy nie chciał mi odpowiedzieć, czy też rzeczywiście nie wiedział. Wobec tego zaczęłam wszystkie zakony, wszystkie zakłady, domy dziecka w pobliżu Zakopanego i w samym Zakopanem i w Poroninie objeżdżać i dowiadywać się, gdzie jest taki zakład, i w końcu wpadłam na trop takiego zakładu, i tam przyszłam i jakkolwiek nic nie wiedziałam dokładnie, powiedziałam im, że dowiedziałam się, że tu są dzieci żydowskie. Ci ludzie początkowo się nie chcieli przyznać, ale w końcu mi powiedziano tak, że jest tutaj dwÃch, trzech, chłopcÃw małych, ktÃrzy pochodzą z getta żydowskiego. Więc opowiedziano mi, że te dzieci były... jak to getto likwidowano... jak się getto paliło, to te dzieci znaleziono na ulicy, to były maleńkie dzieci, to były jeszcze niemowlęta w poduszce, i te dzieci zostały wyniesione w plecaku, w tornistrze z getta, przez policjantÃw, i oddane do zakładu Boduena. To był taki żłobek imieniem księdza Boduena w Warszawie... i tam w tym żłobku te dzieci się chowały. Źle było bardzo tym dzieciom, bo tam w ogÃle warunki nie były dobre, a jeszcze tym bardziej w czasie wojny. Potem, kiedy Warszawa była bombardowana, ewakuowano ten cały dom i między... i te dzieci porozdzielano na prowincje, i te dzieci oddano do klasztoru, do zakładu katolickiego imieniem świętego Andrzeja Boboli, tu w Zakopanem. Zakład zrobił na mnie wrażenie okropne. Ciemny, brudny. Bardzo dużo malutkich dzieci, wszystkie ogolone do skÃry, wszystkie w pasiakach, w takich... jednakowo ubrane. Gdy przyszłam do tych dzieci, przyniosłam im ze sobą ciastka i cukierki. Przełożona pozwoliła mi, ażebym sama rozdzieliła te cukierki dzieciom. Gdy pokazałam się z tymi cukierkami u dzieci, dzieci te na mnie tak strasznie napadły i tak okropnie krzyczały, i jedne dzieci płakały, jedno dziecko deptało po drugim i jedno odpychało drugie, że zupełnie te dzieci przyparły mnie do muru i przełożona mnie musiała uratować. A to były wszystkie dzieci od dwÃch do pięciu lat, takie maleńkie dzieci. Tam było gdzieś osiemdziesiąt takich małych dzieci. Wszystkie w jednej sali. Byłam bardzo zrozpaczona, gdy to widziałam. Zrozumiałam, że te dzieci były bardzo wygłodzone wszystkie, że one nigdy nie widzą cukierkÃw, że pierwszy raz może widziały cukierki, i były... i dlatego tak się rzuciły i te dzieci są zupełnie dzikie z głodu. Bardzo mi było żal tych dzieci. Prosiłam, ażeby mi siostra przełożona pokazała te żydowskie dzieci. Pokazała mi te dzieci. Najpierw tylko trzech chłopcÃw. Zauważyłam, że byli oni mniejsi i jeszcze gorzej wyglądali niż inne dzieci. Sama siostra powiedziała mi, że dziwi się bardzo, ale rzeczywiście te żydowskie dzieci się gorzej chowają niż inne. Następnie powiedziała mi, że ona mi tych dzieci nie wyda bez specjalnego zezwolenia z gminy miasta w Warszawie. Wobec tego posłałam jedną panią do Warszawy. Nie pojechałam sama, dlatego że ja miałam wyjechać za trzy dni już z wszystkimi dziećmi do Francji. To było... bardzo mało mieliśmy czasu, ale dałam jej adresy moich dobrych znajomych, ktÃrzy załatwią tą sprawę, ażeby dać zezwolenie wyciągnięcia tych dzieci. Ta pani bez chwili namysłu w pÃł godziny pÃźniej pojechała do Warszawy... i do Warszawy się jechało dwadzieścia dwie godziny. W okropnych warunkach. Dwadzieścia dwie godziny tam i dwadzieścia dwie godziny z powrotem. Zupełnie dwie doby nie spała i przywiozła mi to zezwolenie. Następnie wystarałam się o pieniądze, prywatne, i wzięłam z mojego magazynu, ile mogłam, produktÃw na furę i pojechałam tam do nich z pieniędzmi, z produktami i z tym zezwoleniem. Te zakonnice były bardzo zdumione, że to tak szybko się stało, nie spodziewały się, że ja dostanę zezwolenie, dlatego że nie było tak łatwo te rzeczy dostać, a ja załatwiłam to, dlatego że miałam dużo znajomości w rządzie polskim w Warszawie. No i potem broniły się, prosiły, że pÃźniej oddadzą, że ksiądz się sprzeciwia, ponieważ te dzieci są przechrzczone, że to są już dzieci katolickie, że my zrobimy znowu z nich żydÃw, że... bronili się, jak mogli, następnie mÃwili mi, że te dzieci są brudne, że oni je najpierw wymyją, że najpierw je wykąpią, że najpierw je wyczeszą... ja jednak prosiłam ich, żeby mi od razu te dzieci oddano, z tego powodu... i że my już się tymi dziećmi zajmiemy, że my je wymyjemy i wykąpiemy, i ponieważ przywiozłam ze sobą tyle podarunkÃw dla dzieci, tyle jedzenia i pieniądze, i zezwolenie... i wszystko razem, wobec tego wszystkiego oni już nie mogli się bronić i jednak mi te dzieci oddali. Wtedy saniami przywiozłam tą piątkę dzieci na rękach sama. Jak przywiozłam tę piątkę dzieci i pokazałam te dzieci moim dzieciom, tym, ktÃre już dawno miałam, to wszystkie dzieci płakały. Tak te dzieci wyglądały. Wszystkie były boso, a to było w lutym, w zimie głębokiej. A zima w Zakopanem jest bardzo ostra. Żadne nie miało bucikÃw, nie miało płaszczyka, były obwiązane w łachmanach... obwiązane. Dzieci były wszystkie poprzeziębiane, wszystkie moczyły się. Wszystkie ogolone do skÃry, chude takie, że tylko skÃra i kości. Cały czas płakały. Straszliwie się wszystkiego bały. Bały się konia, bały się psa, bały się kota, bały się w ogÃle ludzi. Jak mÃwiono coś do nich, to dostawały szoku. Zaczynały krzyczeć ze strachu. W ogÃle nie znały mięsa, nigdy w życiu nie jadły mięsa. Nie znały czekolady, nie znały cukierkÃw. Nigdy nic słodkiego w ustach nie miały. Nie umieli w ogÃle jeść tych rzeczy. Karmiono je tylko kartoflami i czasami jakąś kaszą i czarną kawą. Te dzieci miały po dwa, trzy lata i nigdy nie wychodziły na ulicę. Wcale nie wychodziły, ponieważ nie miały ubrania, a w Zakopanem jest długi czas zima. Dzieci były zupełnie dzikie. Nie wierzyłam nawet, że z tych dzieci coś będzie, przypuszczałam, że na tą były dwie dziewczynki i trzej chłopcy. OprÃcz tego miały skrofuły i chore były. Przypuszczałam, że nie wychowają się. Myślałam, że przynajmniej dwÃjka, trÃjka na pewno mi umrze. Niemniej moje dzieci i my wszyscy razem otoczyłyśmy te dzieci naprawdę opieką. Dzieci im przynosiły wszystko, co tylko miały, jabłka, czekoladę, oddawały im całe swoje jedzenie. Od razu nazwaliśmy ich Bobolakami, bawili ich, tańczyli, śpiewali im, kołysali, nosili na rękach. Każdy nosił te dzieci. Niestety mieliśmy bardzo mało czasu, żeby te dzieci,... żeby te dzieci jakoś pielęgnować, bośmy zaraz się wybrali w drogę do Francji. A ta droga była bardzo ciężka i trwała trzy tygodnie. Z Zakopanego do Paryża, dlatego że myśmy jechali... przeszli granicę polską nielegalnie i w ogÃle walczyliśmy z rÃżnymi trudnościami. Niemniej te dzieci teraz są czarujące. Szkoda... będę mogła przekazać fotografie tych dzieci. Te dzieci są tłuste, jeden z tych chłopczykÃw, jak przyszedł do mnie, miał siedem kilo. Teraz ma piętnaście kilogramÃw. To są dzieci bardzo inteligentne, bardzo mądre i bardzo piękne. Wszystkie, ktÃrzy przyjeżdżają tutaj do nas, chcą mi zabrać te dzieci, ale nie mogę tych dzieci oddać. Specjalnie się przywiązałam i wszyscy jesteśmy przywiązani. To są... te dzieci są jakby naszą własnością. Są własnością całego narodu żydowskiego. Uważam, że ich miejsce jest w Palestynie.

David Boder

[In Russian] Вы о Палестине говорили, да?

Lena Kuechler

[In Polish] Tak, te dzieci rozwijają się przepięknie u nas. Niemniej są takie stare schorzenia jeszcze, z ktÃrymi musimy... ktÃre musimy tutaj likwidować. Tak że na przykład dwie dziewczynki, ktÃre mamy, są teraz w szpitalu. Jedna ma wciąż chore oczy, a druga ma parch. To jest jedyny wypadek i bardzo ciężki wypadek. Włosy całe jej wylatują, a chłopcy, ktÃrych tu mamy, trzej chłopcy chowają nam się doskonale. Dwaj z nich są wybitnie inteligentni. Przepięknie się rozwijają, są bardzo ładni i bardzo dobrali na wadze i ślicznie się rozwijają. Taka jest historia naszych pięciu dzieci zwanych BobolakÃw. Wszyscy bardzo ich kochamy, to są najmłodsze nasze dzieci i to są dosłownie nasze dzieci. Te dzieci wszystkie wołają na mnie mama i ponieważ nie znają pojęcia słowa matki i czują, że je kocham bardzo, więc dobrze jest im u nas. Pieścimy je, są troszeczkę rozpieszczane, ale nie możemy się oprzeć ich urokowi. Wszystkie dzieci inne mają to poczucie właśnie, że widziały od pierwszej chwili, jak te dzieci wyglądały, jak teraz wyglądają, codziennie się je obserwuje, jak się przepięknie rozwijają u nas i dlatego tak bardzo jesteśmy do tych dzieci przywiązani. To jest historia jednej piątki, ale każde z naszych dzieci ma taką tragiczną historię. Każda dziewczynka, każdy chłopczyk. Każdy z nich przeszedł całe piekło. Tu by trzeba tony całe pisać, a nie jeden wywiad, ażeby, ażeby to wszystko o tych dzieciach powiedzieć.

David Boder

[In Russian] А какие планы теперь насчет детей? Когда, вы думаете, удастся их перевезти... перевезти в Палестину?

Lena Kuechler

[In Polish] My byśmy bardzo chcieli wszyscy jechać do Palestyny i głębokim naszym życzeniem jest, ażebyśmy dalej zostali wszyscy razem, dlatego że my tworzymy jedną rodzinę. To nie jest dom, to nie jest internat, to jest jedna rodzina. MÃj stosunek do dzieci... do tych wszystkich dzieci jest taki jak stosunek matki do swoich własnych rodzonych dzieci. Może nawet jeszcze... jeszcze głębszy. Bronię tych dzieci i będę ich broniła, jak długo one będą ze mną... zawsze. Chciałabym być... zostać z nimi na zawsze. Chciałabym dożyć tego, żeby te dzieci wyszły za mąż, żebym już miała moje własne wnuki. Nie mam swojej własnej rodziny. Nie mam nikogo tutaj, mam brata, ktÃry został w Polsce, tylko, ale ktÃry ma swoją pracę ideową. On jest komunistą, a ja nie. Ja jestem syjonistką. My się rÃżnimy. Moją całą rodziną są te dzieci tutaj... jest ten dom. Nie chciałabym się z nimi już rozłączać. Dzieci między sobą są rÃwnie zżyte bardzo. Kochają się bardzo. Stosunek wzajemny ich jest taki jak brata do siostry. Starsze dzieci pieszczą i bawią młodsze dzieci. Jak na przykład poszliśmy raz na wycieczkę, na plażę, i musieliśmy parę kilometrÃw pieszo chodzić, to dzieci prosiły, żeby tych malutkich, tych BobolakÃw, ktÃre nie umieją chodzić pieszo, też zabrać. Żeby one nie zostały same w domu. Żeby nie płakały. Że oni ich nosić będą... i każdy duży chłopiec i dziewczynka duża wzięła na plecy małe dziecko... i taki pochÃd szedł przez ulice francuskiego miasteczka tak, że ludzie widzieli to i śmiali się z nas, ale to jest bardzo wzruszające. Dlatego, że to wykazuje, jak bardzo te starsze dzieci są przywiązane do młodszych, jak je bardzo kochają. W ogÃle już niejedną prÃbę przeszliśmy, ktÃra nam wykazała, że poczucie solidarności i przynależności wzajemnej jest u naszych dzieci bardzo mocne, że się bardzo wszyscy nawzajem kochają. Jeżeli się czasem sprzeczają z sobą, to tak się sprzeczają, jak się sprzecza brat z siostrą, bo to też bywa w domu rodzinnym. Pragniemy żyć w Palestynie. Wszystkie dzieci tego pragną... i my też, a ja najgoręcej. Mamy dosyć wędrÃwki, mamy dosyć poniewierki. Nie chcemy, ażeby nam już... żeby nas przezywano od żydÃw. Chcemy być dumni z tego... jesteśmy dumni z tego, że jesteśmy Żydami. Chcemy żyć w naszym własnym kraju. Na naszej własnej ziemi. Chcemy być obywatelami własnego kraju, chcemy się rozwijać wolno i swobodnie. Nie ważne jest dla nas jak tam jest..., że tam są ciężkie warunki bytu, niż na przykład we Francji. Nie ważne jest dla nas to, że tam jest teraz ciężko, że tam jest teraz walka. My chcemy walczyć o naszą ojczyznę, o nasz kraj. Pragniemy być na własnej ziemi. Straciliśmy wszystko. Nie mamy rodziny, nie mamy rodzicÃw, nie mamy dzieci, nie mamy żon. Dzieci nie mają swoich rodzicÃw. Pragniemy mieć naszą swoją własną ziemię. To jest dla nas nasz cel. Dzieci się uczą dużo po hebrajsku i dlatego, że wiedzą o tym, że to jest ich język rodzinny, i wszystkie marzą o tym, żeby się dostać do Palestyny. Ja prosiłam o to, żeby jak najszybciej nam przydzielić certyfikaty. Drogą nielegalną nie chcielibyśmy się dostać do Palestyny i nie możemy się dostać, bo mamy malutkie dzieci z sobą, ktÃre nie możemy narażać na obozy koncentracyjne, bo te dzieci dosyć już przeszły i te dzieci nie są bardzo zdrowe... i dlatego chcielibyśmy dostać certyfikaty. Obiecano nam jak najszybciej certyfikaty. Niestety to nie zależy od nas, tylko od sytuacji politycznej. Jak będą tylko certyfikaty, mam nadzieję, że w pierwszym rzędzie nasza grupa dostanie. Chciałabym jeszcze zaznaczyć, że wszystkie moje dzieci są całkowite prawie sieroty. Jest tylko kilkoro dzieci, ktÃre odnalazło matkę albo ojca. Ale ten ojciec jest albo w Szanghaju...

David Boder

[In English] This concludes Spool 115 taken at Bellevue. Interview with Ms. Lena Kuechler, in charge of a group of children which, about 60, which were taken out from Poland, by her and some 10 collaborators and are now awaiting certification to go to Palestine. The children are from the age of 3 to 15. This concludes Spool number 115. Illinois Institute of Technology wire re... [ends abruptly].

var english_translation = { interview: [ David Boder

[In English] Paris. September the 8th. Paris. September the 8th, 1946. Paris, September the 8th, 1946. In a suburb of Paris, Bellevue. A children's home of the OPEJ. Spool number 114. The interviewee is Miss Lena Kuechler, 34 years old, who is the leader of a group of children which she brought in the number of sixty together with twelve adults, from Poland.

David Boder

[In German] And so, Miss Kuechler, would you tell us again what your name is, where you were born, and what education you had?

Lena Kuechler

[In Yiddish] I was born in Wieliczka near Cracow. It is fourteen kilometers from Cracow. I studied at the university in Cracow. At the Jagiello University I studied...

David Boder

At which university?

Lena Kuechler

Jagiello University.

David Boder

Jagiello University.

Lena Kuechler

This is an extremely old university.

David Boder

Yes.

Lena Kuechler

Dating from the 14th century. There I specialized in education and psychology. I am a Magister [master's degree] in psychology. Before the war I taught in a school, in a Jewish school, in Biepitz [Bielsko] for seven years. And then during the war I fought in Warsaw.

David Boder

Now then, wait a bit. Who were your parents, Miss Kuechler?

Lena Kuechler

My father was...his name is Elias Kuechler, and my mother Sarah nee Brenner.

David Boder

Yes. Brenner?

Lena Kuechler

Brenner, yes.

David Boder

Go on. Where are your parents?

Lena Kuechler

My parents died. My mother died three months before the war, and my father was killed by the Germans.

David Boder

What does it mean, 'killed'?

Lena Kuechler

He was...he was killed in '42'. He was sick in bed. They entered the room, and they...they shot him in bed.

David Boder

Right in Cracow. And where were...

Lena Kuechler

It was in Wieliczka.

David Boder

In Wieliczka. And where were you?

Lena Kuechler

I was in the same...I was in the first year [ of the war] in Lemberg.

David Boder

Aha. But I wanted to know who saw it, that the Germans had killed your father.

Lena Kuechler

Yes. With my father was only my sister. She, alas, has also fallen. She fell seven days before the liberation.

David Boder

Who...

Lena Kuechler

This was seen by an old Polish woman who was a house-maid in our home.

David Boder

Aha.

Lena Kuechler

She saw it.

David Boder

Who was it, the Germans or the Ukrainians? Who was it?

Lena Kuechler

They were Germans. It was a...a Gestapo.

David Boder

A Gestapo.

Lena Kuechler

That was during an action in Wieliczka, that famous action.

David Boder

And so? And so the death of your father was seen by a Polish woman who was working in your house?

Lena Kuechler

Yes.

David Boder

Yes.

Lena Kuechler

This Polish woman is still living now. She is in Wieliczka, and she can always repeat [verify] it.

David Boder

Yes. Where were you at that time?

Lena Kuechler

I was at that time in Warsaw together with my husband.

David Boder

Aha. You were married.

Lena Kuechler

I was married, yes.

David Boder

Yes?

Lena Kuechler

But I was not living together with my husband, because I look like a Jewess.

David Boder

Yes.

Lena Kuechler

And my husband looked less like a Jew.

David Boder

Yes.

Lena Kuechler

We were both living on so-called Aryan papers. That is, he as a Pole, and I as a Polish woman. We lived separately.

David Boder

Now tell me, what did you do then? What were you doing at that time?

Lena Kuechler

In Warsaw I had it very hard. I...

David Boder

And so you were still in Vilnica, or what is the name of it?

Lena Kuechler

Wieliczka.

David Boder

You were in Wieliczka. And where did you go to from Wieliczka?

Lena Kuechler

From Wieliczka I went to War-...to Warsaw.

David Boder

Yes? What did you do there?

Lena Kuechler

And in Warsaw I wanted...I wanted...I already had other papers, true? [you understand? -- Aryan papers. And there...

David Boder

Yes? Go on.

Lena Kuechler

And there I wanted somehow to maintain myself. I was in very bad circumstances. I had no money. I had to earn in order to live. But it was very, very...I could not go out on the street at all. At every turn there blackmail awaited me. I was blackmailed already ten times.

David Boder

Now what do you call...what do you call 'blackmail'?

Lena Kuechler

[A chuckle.] I wanted to tell you about one small incident, how...

David Boder

Yes.

Lena Kuechler

...how the first blackmail happened.

David Boder

Yes.

Lena Kuechler

And so I was working in a factory near the Ghetto...

David Boder

Yes.

Lena Kuechler

...as an ordinary woman worker. At four o'clock I would go home. In this factory there were still very many Jews.

David Boder

Yes.

Lena Kuechler

They came there from the Ghetto to the Aryan side. And there we worked together.

David Boder

That was permitted, for the Jews to come.

Lena Kuechler

Jews would come under an escort.

David Boder

Yes.

Lena Kuechler

Always with a Gestapo man...

David Boder

Yes.

Lena Kuechler

...they would come. He would stand [watch] near these Jews, and in the evening they would return to the Ghetto. I was returning to my apartment in the city, and there someone accosted me on the street. He was a Pole. He told me I was a Jewess. He did not know that for sure, but by my appearance, and he [allegedly] recognizes me. And he demanded money or else he will, as it is said, report me to the Gestapo.

David Boder

Yes, he will denounce you.

Lena Kuechler

He will denounce me to the Gestapo. I did not know these things yet, but nevertheless I did not lose my courage. I told [him] it is not true, that he lies, and if he wants to take me to the Gestapo it is going to be the reverse. I shall take him. And I called a Polish policeman and challenged [complained to] him that I am not left in peace and so forth, that....And the Polish policeman asked him for his...him for his...

David Boder

Demanded his papers?

Lena Kuechler

Demanded from him his papers and from me my birth certificate and so forth. He asked me many question, but here at this instant I disgraced myself. When he asked me the names of my parents I had forgotten the name of my father. [Giggling]

David Boder

The name of your false father.

Lena Kuechler

Your...of my false father. Because they were not my true parents, my real parents. But in spite of all that, I said I am no Jewess and I will not stand for blackmail, that this man wants only to make money. And I did not give him anything. Then I had...he let me go. The policeman did not know what to do with both of us. He said that we can....He wrote down our addresses, true? And then he told us we should go. He will further...

David Boder

Investigate.

Lena Kuechler

...investigate this thing. But then the same hour I changed my apartment. This was a very hard thing, to find a new apartment, true? But then on the street...for a few days I was on the street, till the next blackmail. [Chuckle.]

David Boder

Nu, you say you were on the street. Were you on the street at night?

Lena Kuechler

I was also at night on the streets. [Chuckle.]

David Boder

Yes. But it was forbidden to go out at night.

Lena Kuechler

Yes. But I would go [where] there was...What is it called? I would be in the electric [streetcar]. I would be at the railroad station.

David Boder

Yes.

Lena Kuechler

So...I would...

David Boder

There were people walking about at night.

Lena Kuechler

Yes.

David Boder

And so go on.

Lena Kuechler

Once...I was living in Warsaw on the street Nowogrodzka 5 with a Polish family.

David Boder

Did they know that you are Jewish?

Lena Kuechler

Nobody knew that I was Jewish. If they would have known, they would not have taken a Jewess. Quite on the contrary.

David Boder

Yes.

Lena Kuechler

They were no...They were afraid first of all, and then they did not like the Jews. They did not help the Jews. And so I was...I was working then at Julius Main, in the central office as bookkeeper. It took courage to work there, because it was a German company. But I had to have something to live on, and....Then I thought there I would be 'covered' [protected], true?

David Boder

Yes.

Lena Kuechler

And so I went to sleep about twelve o'clock at night. I see...I hear various voices, and there is light, and a Gestapo policeman is standing near me with the revolver and says, 'Hands up.' And so in the nightshirt...

David Boder

Speak slower.

Lena Kuechler

...he led me to a room, and there were assembled all who lived in that house and.... They were looking for someone. And they searched everybody separately. The Gestapo policeman came over to me, and he said right away to me, 'You are surely a Jewess.'

David Boder

[Adjusting the equipment.] And so go on. What happened then?

Lena Kuechler

Then....It was of no avail. He said to me I should get dressed, one, two. He took nobody from the house but me.

David Boder

Yes.

Lena Kuechler

And four men took me. They led me to the Gestapo, to the famous Allee Szucha. If one got in there, he did not come out any more. At that time I did not yet have any poison on me.

David Boder

Hm.

Lena Kuechler

And that was very hard on me, because if I had had the poison, then I would not have been afraid any more. I am not afraid of death. I never was. I just did not want them to torture me there. And if I had had some poison, I would have taken it there so that they would not come to torment me there.

David Boder

Hm.

Lena Kuechler

And so I thought death is always better than to be there. I should... weep [?] there, and they should look on at my suffering. It was at night. Four were leading me. Two.... I was walking in the middle. Two fat policemen, Gestapo men, were walking in front and two behind, all with the bayonets, with the bayonets ready. I was walking through the street. It was all the same to me. I was not afraid. I...I was just thinking, what shall I do, what shall I do. If I had a revolver then I would shoot all of them. Let them shoot me then. It was all the same to me. Then we came to the Allee Szucha. There already was the gate. I knew this, if I go in I will never come out. I looked around [?]. Two went in, and then I was to go in.

David Boder

What does it mean, 'two'?

Lena Kuechler

The two who walked in front of me. Two policemen.

David Boder

Policemen, yes.

Lena Kuechler

They had entered the gate.

David Boder

Yes?

Lena Kuechler

And now I was to walk in, and the two behind me. All of a sudden I turn around and I begin to run. So the two run after me. They...they shoot on all sides. I know nothing. I do not remember anything more. I know it was an...an accident, it was [in Hebrew] a miracle that they did not...

David Boder

[In German] A miracle.

Lena Kuechler

[In German] A miracle that they did not hit me.

David Boder

Nu?

Lena Kuechler

I heard shooting from left, from right. The...the bullets [chuckle] were...

David Boder

Flew by.

Lena Kuechler

Fl-...fl-...flew by near me, but did not touch me. And then I instantly went around the corner and ran and ran. The...the Gestapo men...the Gestapo men did not take too much trouble with me. They...they were so fat that they did not want to run after me. But they were shooting. They believed that I had perhaps been killed. And then they left. And in such a manner I remained alive.

David Boder

Nu?

Lena Kuechler

But this....Then there was always the same thing. I had already...I had already been compromised [exposed; known] all over Warsaw. I had already been in seven....What is it called? [In Polish] Police stations.

David Boder

In seven police stations?

Lena Kuechler

In seven police stations in various parts of Paris, and...

David Boder

In various...

Lena Kuechler

[Correction] In Warsaw. And three times I had already been in the Gestapo. This was already the third time. Yes?

David Boder

Yes?

Lena Kuechler

I could not remain in Warsaw any more. I had already been compromised [exposed]. It was already quite clear to me that it could not go on this way any more. So I said I must leave Warsaw. I read advertisements in various papers. I studied them. And I found one advertisement. Someone is looking for a governess for children in the country rather far from Warsaw. I said to myself I shall go to a small place where I shall not be seen. I shall be there alone, just with children. There I shall be...

David Boder

Till things develop further.

Lena Kuechler

Until things develop further. This advertisement I...I went to this address, and I reported to this woman. She liked me very well. The only thing, she told me that she had very many candidates for this position, but she does not like these women. And then in two cases, she said, the women looked to her like Jewesses so she did not take them. And me she took. It was unpleasant for me that I have to lie to her, but yet I wanted to go on living. But then I thought that she is in no danger.

David Boder

Yes. And tell me...

Lena Kuechler

In such a manner I found a position there with a small, seven months old baby.

David Boder

Months? Seven months or seven years?

Lena Kuechler

Seven months.

David Boder

Then you were a nurse.

Lena Kuechler

Yes. I was a nurse to the baby. I slept with that child. I then became very fond of that child. I loved that child very much. And I was there one year with those people.

David Boder

Yes. Nu, tell me, living like that as a Polish woman in a Polish family, didn't you have to understand the religion?

Lena Kuechler

It was very hard for me.

David Boder

Yes?

Lena Kuechler

The people kept on observing me all the time.

David Boder

Yes? They kept watching you.

Lena Kuechler

They kept watching me. I...they...I had to be so watchful of everything -- of my Polish language so that there should not appear any expressions that...that are used by Jews. I should not....What is it called?...with the hands not too much...

David Boder

To talk [gesticulate].

Lena Kuechler

[Chuckle.] To talk.

David Boder

Yes.

Lena Kuechler

And not only that, but at every turn I had to wear a 'mask', all the...all day and all night. And in addition to all that the people...the people had no...were not sure. They...I did not quite resemble a Polish woman, but neither did I resemble a Jewess. They always had a very bad opinion of Jews and of Jewesses, that they do not work, that they do not want to work, that they are dirty, and that they have a bad appearance, that they are not very intelligent, and so forth. With me they did not find it so. I worked there very well, and I worked very clean. And they....Actually I was the best worker which they...

David Boder

Had. Had?

Lena Kuechler

...had as a nurse. Well, that they could not imagine that a Jewess...they did not believe that a Jewess could work, and can be clean, and can be decent, and well brought up, and could behave at the table and in society. And so that saved me, true?

David Boder

Aha.

Lena Kuechler

And concerning religion, I did not want to go to church. I never had done it. During all that time I never went once to church. In spite of all dangers, in spite of that, that...that in a village if one does not go to church it is always said that he certainly is an atheist or a [words not clear]. But I did not want to in spite of everything. I said I was irreligious. And there are Polish women who, too, are irreligious. And the people...some had it against me, but it was...my mistress understood, and she did not force me. She said, 'Well, yes, Miss Lena,' that was what I was called there, 'She is a good worker. It would be better if she were more religious, but, well, there is nothing to be done about it.'

David Boder

Yes. But tell me, did they not talk now and then among themselves about Jews? Did they not ask your opinion about Jews?

Lena Kuechler

Yes. Those people very often talked about Jews. And there were various opinions about Jews. It was actually very interesting from a psychological standpoint, what these people were saying about the Jews. And so there was a time when....The village in which I lived was not far from a famous death-camp by the name of a...

David Boder

Extermination camp.

Lena Kuechler

Extermination camp, Treblinka.

David Boder

Oh.

Lena Kuechler

Treblinka. I lived perhaps twenty kilometers from Treblinka. And so all the transports went there. And we met Jews who...who were already completely insane. Such poor people. I could not...I suffered so much on account of that. I had not suffered so in all my life. I had not suffered...even when they were shooting after me I did not suffer as much as when I saw these poor Jews. I did not want to go on living. It was all the same to me. Yes. But with them it varied. They did have a little pity. They said, 'Those poor Jews.' But then someone else got up and said, 'Well yes, but one cannot get rid of the Jews in any other way. They must be shot. Either they must be given complete freedom, or they must be shot.' 'And I,' said the young...eh....What is it called?...[In Polish] squire... the...eh...the...the owner of the ...he was a count.

David Boder

Yes.

Lena Kuechler

He said, 'I am of the opinion that it is better that the entire people be exterminated. It will save us the trouble.' Other people...

David Boder

Did this count frequent your house? How did the count get there...

Lena Kuechler

Yes. That was the master of the house.

David Boder

Oh, you...

Lena Kuechler

I was in a house of a count.

David Boder

Oh, you were in a house of a count.

Lena Kuechler

Yes, of a count.

David Boder

Aha.

Lena Kuechler

Yes. It was a...such an aristocratic Polish family. I was there.

David Boder

Yes. Then it was [ in German] a landlord, [in Russian] a squire.

Lena Kuechler

[Repeats, in German] A landlord, [in Russian] a squire.

David Boder

Yes. Nun.

Lena Kuechler

I was the governess there, true? Without pay [?].

David Boder

Yes.

Lena Kuechler

And the count was the owner, and his sister had the child, true? - who was in my care. The sister, my mistress, was actually a friend of Jews. She said she feels sorry for the Jews. She always was sympathetic towards the Jews, but in spite of all that she said, 'But in spite of all that, the Jews are not worth that one should sympathize with them.' She said, 'They are an ungrateful element. Should we help them...should we help them now, then after the war they will all turn against us.' This was said already by the supposed friend of the Jews.

David Boder

Yes.

Lena Kuechler

Already a very great friend.

David Boder

Nu?

Lena Kuechler

Nu, yes. And so they had various opinion of the Jews. On the whole they were all great anti-Semites. Not once was I thinking what would happen if they discover that I am Jewish.

David Boder

Hm. Nu, and how long did it last?

Lena Kuechler

I was with these people until the end of the war, until the Russians...until the Russians arrived. But then when the Russians had arrived, then their whole estate was distributed.

David Boder

Yes.

Lena Kuechler

Parcelled out.

David Boder

You were still there.

Lena Kuechler

I was still there.

David Boder

Yes.

Lena Kuechler

And I...

David Boder

Did they remain there?

Lena Kuechler

Thus: The count ran away.

David Boder

Yes?

Lena Kuechler

But his sister, that is, my mistress...

David Boder

Yes.

Lena Kuechler

...who I had said was a friend...who was a friend...

David Boder

She was better.

Lena Kuechler

...who was better, yes?...she remained alone with four children. Two were her children. They were my...

David Boder

Wards.

Lena Kuechler

...wards, and two children of relatives from Warsaw. And so she remained without anything. Everything was taken away from her. She was not even given a potato, nothing. She had nothing to live on. And I am by profession a teacher. So I founded a school in that village. I went to the commissar. None of them knew yet that I was Jewish. I...I...I asked him to help in founding there a school for the peasant children.

David Boder

In the castle.

Lena Kuechler

In the castle.

David Boder

Yes?

Lena Kuechler

And in such a manner I was living in the castle, because I was the director of the school.

David Boder

Yes.

Lena Kuechler

I was teaching there. And I asked that the woman and the four children should be permitted to live with me together in one room. And I supported these people six months. They did not have anything to live on. On my pay as teacher I supported the whole family.

David Boder

And so the Russians paid you.

Lena Kuechler

The Russians paid me. And also the children and the parents always brought something. They brought milk...

David Boder

The Polish.

Lena Kuechler

The Polish parents, the peasants. They liked me very much. And the children were progressing very well in school. There had been no school there for a few years. The children could neither read nor...

David Boder

Nor write.

Lena Kuechler

...nor write. The older people neither. I worked very hard. And all over the village they liked me very much.

David Boder

But they did not know that you are Jewish.

Lena Kuechler

They did not know that I am Jewish.

David Boder

Not until the end?

Lena Kuechler

No. Until the end they did not know that I am Jewish, because in spite of everything these people were anti-Semites, and it would have been very, very difficult for me. I waited. I had to stay there until I could be able to go to Warsaw. Because in Warsaw my husband had remained, and my sister had remained. They were the last people who had remained there from my family. And so I wanted to go back to Warsaw and search for these people. But I have lost them [? she appears to weep].

David Boder

Nu, and you did not tell the sister of the count until the end that you are Jewish?

Lena Kuechler

No. It was thus. [Chuckle.] It was a very remarkable psychological scene. The count's sister also had her sister and her husband in Warsaw.

David Boder

Yes.

Lena Kuechler

And I, too. But she did not know that I was married. And she did not know that I have a sister. I wanted then, when Warsaw was already...

David Boder

Was freed.

Lena Kuechler

...was freed, I wanted to walk to Warsaw. Then there were no trains then. It was eighty kilometers to Warsaw, but in spite of all that I wanted to walk, because I had a terrible dream about my sister, that she is not alive. And so I wanted to search for her. So she said to me, 'What do you want to go to Warsaw for? I will go first, and you remain with the children. I have there my husband and my sister. You have no one to look for there.' Then I could not stand it any more, and I said, 'Yes, I have exactly the same. I also have a husband and a sister in Warsaw.' So she said, 'How come?' So I had her, 'I am Jewish.' And so then...this was already at the end. I don't know, her attitude was exactly as before. But more than once she could realize [chuckle] what kind of a girl I was, that I was not, as she said, ungrateful.

David Boder

Hm.

Lena Kuechler

These people did me no favor, as they did not know that I am Jewish.

David Boder

Hm.

Lena Kuechler

And I worked very hard and suffered much hunger with these people. And they...

David Boder

Why did you suffer hunger?

Lena Kuechler

I suffered hunger, yes.

David Boder

Why?

Lena Kuechler

They...those people gave very little to eat. I was always hungry. I...I...

David Boder

But in a village there is enough to eat.

Lena Kuechler

These people...these people had....There was a....It was a....What is it called? [She searches for the word. She refers apparently to confication of cattle and provisions by the Germans.] There was not a single cow in the whole [? village or estate]. They did not have much, and still what they had [allotted to them] they also distributed in a way that they took more for themselves...

David Boder

[Words not clear.]

Lena Kuechler

...and to the people who were in their hire they gave nothing. And so I was virtually starving. Forty-two kilos I...

David Boder

Weighed while you worked there.

Lena Kuechler

Yes, at that time. Yes.

David Boder

And in spite of that you still supported them later?

Lena Kuechler

I supported them, truly supported them six months, all, the whole family, four children and the woman. Yes.

David Boder

Nu?

Lena Kuechler

I supported them. And not only that, but I did arrange a lot of things for them. I saved them seventeen hectares of land.

David Boder

How?

Lena Kuechler

Because I said that it should...that it is a garden and it should not be parcelled out, it must remain for the school, for the children. And this remained theirs. And the garden and the castle now remained theirs.

David Boder

Yes.

Lena Kuechler

I saved that for them. And so the people did not know that I am a Jewess. After afterwards they did not...

David Boder

The Russians did not know?

Lena Kuechler

No. That...that countess...

David Boder

That countess.

Lena Kuechler

If they had known that I am Jewish, they would not have kept me. But in spite of all that I did feel obligated to help those people when they were in distress...

David Boder

To do something for them.

Lena Kuechler

Yes. Also in Warsaw, before I left for France, I got in touch with these people. They are now very poor. I took this woman to the...

David Boder

What is the count's name?

Lena Kuechler

Pawlowski [?] is his name.

David Boder

Count Pawlowski [?], yes?

Lena Kuechler

Count Pawlowski.

David Boder

Go on.

Lena Kuechler

And the woman's name by marriage is Jablonska, Halina Jablonska. I took her to the Joint, to the director of the Polish[-Jewish] Joint, Guzik, who now, alas, is not alive any more, and I told him the story. I asked him to help them. He helped them with various provisions, with clothing and so forth. And I also left them money and so forth for the children.

David Boder

Nu, what is the Polish Joint? The Joint is a Jewish organization.

Lena Kuechler

Yes. The Joint is an international Jewish organization.

David Boder

Aha.

Lena Kuechler

But in Polish...in Poland...

David Boder

In Poland.

Lena Kuechler

For every country there is...

David Boder

Yes, a department, yes.

Lena Kuechler

Yes, there is a department.

David Boder

And he helped them. Go on.

Lena Kuechler

He helped them. That director, Guzik, helped those people. He helped then many Poles who had helped the Jews during the war. The Joint would do a lot for those Poles.

David Boder

Aha. Go on. What did you do then in Warsaw? Did you find your sister, your husband?

Lena Kuechler

I, alas, found neither my husband nor my sister. With my sister it was a terrible tragedy. I searched and searched for her until I...until I found out that towards the end she was living in Lowicz...Lowicz.

David Boder

Yes.

Lena Kuechler

And there....It is a good forty kilometers from Warsaw.

David Boder

Hm. Yes?

Lena Kuechler

Yes. That is near Lodz. [Repeats in Polish] Lodz.

David Boder

Yes?

Lena Kuechler

And there I learned that my sister, who was twenty-three years old...she had dragged through the entire war. She had gone through so much that one cannot imagine it. She had been in the ghetto together with my father, and then she fought, and she was....I cannot tell you all that. It would be much too much to tell, how that poor child had gone through. And then she was in Warsaw. She had gone through the whole bombing. She had fought together with the Poles, together. The two of us were together. We were never going together, but we were secretly working together in the Polish underground resistance...

David Boder

Movement. Oh, during the...

Lena Kuechler

We were fighting.

David Boder

Now when did you fight in the resistance? When you lived with the countess?

Lena Kuechler

No, no.

David Boder

Before yet?

Lena Kuechler

Yes, before, yes.

David Boder

Aha. Now let us go back to your sister.

Lena Kuechler

Yes. And so my sister was living in Lowicz. She had left Warsaw, yes? She had run away. And there in Lowicz she was living with a Polish family. And the husband suspected that she was Jewish. So he went to the Gestapo and said she is Jewish. And they came from the Gestapo and took her. They shot her seven days before the liberation. This Pole then got two kilos of sugar for her head. That was the Gestapo's reward for the Jewish...for a Jewish...Jewish head.

David Boder

[Pause.] How did you find it out? From whom did you find it out?

Lena Kuechler

I found it out accidentally. I have two...two witnesses...

David Boder

Two witnesses.

Lena Kuechler

...two witnesses for it.

David Boder

Did you find that man later?

Lena Kuechler

That man I have...I know even the man's name. His name is Szewczyk, and he is living in Lodz, Poland. I found that man. And my brother -- I still have a brother in Poland, working in the Polish government. And so I asked him to settle this thing. I myself [word not clear]...I went to the Polish police, the present one...

David Boder

Yes.

Lena Kuechler

...[in Polish] The Peoples Defence, and I made out an affidavit. I reported all the addresses and that they should arrest that man. I do not know how it ended, because in the meantime I left with all my children. I had to leave with the children. They were under constant threats.

David Boder

And so you say you left with all your children. Now will you tell me now a bit how you got hold of these children? How did you get these children? How....And so you were in Warsaw, and? Where did you begin collecting these children? How did you come to that idea?

Lena Kuechler

Yes. After having found out that my sister is not alive and my husband probably is neither alive, that he had fallen in Warsaw, I went to Cracow and Wieliczka. Wieliczka was the town where I was born. It is fourteen kilometers from Cracow. And I was looking for someone from my family still, because I still had four brothers. There I found one brother. He had come from Russia and was coming [?] to Cracow. I waited for him, and I found him.

David Boder

Yes?

Lena Kuechler

Now, I was very happy that I did find my brother. I am very fond of this brother. And the brother did not permit me to go back to those people there.

David Boder

To whom?

Lena Kuechler

To that countess, true?

David Boder

Yes.

Lena Kuechler

I should stay in Cracow and live together with him.

David Boder

Did you live in Warsaw with the countess?

Lena Kuechler

No. She had not returned then to Warsaw, the countess. She still remained in the country, yes?

David Boder

Aha.

Lena Kuechler

And I had taken leave from the school, and I walked...I drove to Warsaw to look for my family.

David Boder

Hm.

Lena Kuechler

I returned then once again. I had not liquidated the school until another teacher was found for the school. And I went back to Cracow where I lived with my brother. In Cracow I went to the university to my professor, a professor in the university, Professor Schuman.

David Boder

Hm.

Lena Kuechler

He is a professor of psychology with whom I had been working all the time.

David Boder

Earlier.

Lena Kuechler

Earlier. Before the war. I finished my studies, and then I went on with scientific work. [Something may be skipped here because of a break in the wire.] He had returned from Dachau...

David Boder

Was he a Jew?

Lena Kuechler

He was not a Jew. He was a Pole.

David Boder

Why had he been in Dachau?

Lena Kuechler

Because all the Polish professors of the University of Cracow had been taken in '39 yet to Dachau, all of them.

David Boder

Why?

Lena Kuechler

They [the Germans] wanted to exterminate the entire Polish intelligensia. And I came to him. I told him I lost everything and I should like to continue to work scientifically.

David Boder

[In English] This concludes Spool...this concludes Spool 114 taken at Bellevue near Paris in the home of the OPEJ, from the director of the home, Lena Kuechler. We continue on 115.

David Boder

[In English] This is Spool 115. At Bellevue near Paris. September the 7th...[correction] September the 8th, 1946. Miss Lena Kuechler continues her report.

David Boder

[In German] And so you say that...I would like now to have the story of your emigration with the children. How did you collect these children? How did that all begin? Go on.

Lena Kuechler

And so I am starting it [the story] now as I personally view it. Yes. I reported to the professor of the university. He was my old professor, Professor Schuman, and I told him I would like to go on working in psychology, that only science is left for me, I have lost everything. And so he received [?] me fabulously well. I had not even expected it. In spite of all that, all the professors were anti-Semites. About him it was also said that he is an anti-Semite, but it was not true. He received me fabulously well. He was truly glad that I am alive, that I have remained alive and...

David Boder

[In English] Miss Kuechler requests that she would...Miss Kuechler requests that she would want to talk Polish. [See note at end of interview.] Since that is her language in which she can talk freely without any difficulty and artificiality, I will endeavor to understand her, and we are changing now to the second part of her career on the study of the children. We are changing to the Polish language. Go ahead. [In Russian] Talk Polish.[Footnote: From here on the interview proceeds in Polish with the questions in Russian or German. The Polish translation is almost the exclusive responsibility of Mr. Bernard Wolf.]

Lena Kuechler

[In Polish] Good. At the university I started with my scientific work. I worked with great enthusiasm. The subject of my project dealt with the constructive [creative] abilities of children. And I myself made studies of hundreds of children. The first section of this work especially interested me. There we talked about space perception, [in German] Raumvorstellung...

David Boder

Yes.

Lena Kuechler

...of children. [In Polish] And this work has a most profound philosophical basis! These things interested me very, very much. I was able to give a great deal of myself. I worked very hard, sixteen hours a day. The first three months I did research work. I gave a report at the university to a close circle of scientists and scholars, and the professor was completely satisfied with my report. I was able to notice it afterwards, because later on he gave me a whole series of very responsible tasks. And I was...

David Boder

[In Russian] What did you live on?

Lena Kuechler

My brother had a fairly high position in the Polish government. He was the chief of military censorship. And I was living in his home, in a large, nice home. And I ate there regularly. That I means I ate in his office. They had a refectory there. Beyond that I had no desires, I had no needs. Nothing interested me, neither money nor clothes interested me. To this day all this does not interest me.[Footnote: The interviewer recollects that she was very neatly dressed and groomed with a definite touch of French feminine standards.] I have absolutely no needs. I only have certain needs of a psychological nature. At that time I wanted to forget about the past. I wanted to work with my entire soul, so that there should not remain any time for thinking [brooding] and memories, so as able to forget everything, all that I had lost, all that I had lived through in the past. And nothing else mattered to me. And I would have remained [there]. The work that I was doing in the field of constructive ability was designated as a doctoral project. I have a master's degree in psychology, but I had not yet made my doctorate, and I would have completed it, if not for this accident. I would have completed the work, but they came to me from the Jewish Committee with an appeal to take care of the children who are returning now from various camps, from Auschwitz, whom people are bringing to the Committee, and to...and that many Jewish children have remained alive, and that they are roaming, rambling, have no roof over their heads, that something must be done for them, that I should organize a home for children, one of the first homes in Poland. Naturally I had to overcome a certain psychological conflict, because I had found a great...great scientific work. Scientific work is my dream, my ideal. It is that which I had always desired. Before the war I had not been able to do a great deal of scientific work, because I had to earn a living and I was in bad pecuniary circumstances.

David Boder

Wait a moment. [Adjusting this equipment.] Yes?

Lena Kuechler

And during the war I could not work at all, and after the war, when I remained alone, without the family, without any obligations whatsoever, and I myself had no great demands, I decided to do scientific work. And now they are again tearing me away from this work.

David Boder

[Adjusting the equipment.] Go on.

Lena Kuechler

I chose a middle course. I decided to organize just this [one] children's home. That means to work through the vacation, through June and July, and in August to return to my scientific work at the university. And such an agreement I made with the president of the Jewish Committee in Cracow, with Doctor Kupferberg. And then as soon as I began the work with these children I could not tear myself away from them any more. My presence...presence was indispensible in order to maintain the home, because we were struggling against tremendous difficulties. The children which we received, which were brought to the Committee ' and I was present at it from the first moment ' were in a terrible state, terrible. They were so starved, so sickly, so covered with lice, so neglected morally, physically, and intellectually, that a truly tremendous job arose before us. Moreover, we had absolutely no financial means. We had absolutely no budget for all that. The Jewish Committee had hardly any financial means at its disposal, and it was surrounded every day by crowds of various people who were returning from camps. What could be done for these people? Barely a little soup. And these people cursed us all, and we really did not have anything to give them. The Joint was not yet working in Poland. And the means which we did receive from the impoverished Polish government were minimal, completely out...out of proportion to the needs. It was necessary then.... We decided to organize a home in Zakopane. Zakopane is a resort, especially for tubercular children. Zakopane is a place situated amid mountains, a very beautiful spot, but known for its anti-Semitism yet from before the war. There we rented a very beautiful villa, and we renovated it, because it was ruined after the Germans. And there I went with the first group of children. The home had a capacity of a hundred children, and I always had the full number of children, even more. There were times when I had a hundred and seven, a hundred and ten children. In addition, they sent me older youths with sick lungs, people who had survived camps, whom...who had to be saved. There were some who were already...

David Boder

[Adjusting the equipment.] Repeat the last sentence.

Lena Kuechler

People were sent to me with sick lungs who had gone through several ' often dozens ' of camps, and whom it was necessary to save. These people I placed in Polish sanatoriums, because being seriously ill with lung diseases they could not live together with the children. But there in those sanatoriums raged a frightful hunger, and therefore we would also carry food to them every day. And usually [?] I took care of everyone. I brought them underwear. I brought them medicines. I visited them, and I can say that...that I saved the lives of several people from among those youths. Besides that, we did an enormous job with our children. It was very difficult for me to get personnel. There were absolutely no [suitable] people. There was no one. I picked out a certain group of women who had returned from the Lager Auschwitz. These women had lost everybody. They had lost their husbands. They had lost their children. I said to them a few words. I told them that if they do not have their own children to take to their hearts, these children, these children who do not have their parents, that we should become true mothers to these children, that we should not work for ourselves, that we should not work for profit, that we should not work at it like at a trade, let us truly consecrate ourselves to these children. This will be the aim of our...our lives. And indeed our entire work was one great sacrifice. Our home was not a boarding home. It was not even a children's home. It was one big family. We worked from morning till night. We were under terrible stress. I was suffering enormously. I was traveling constantly. I did not have the means to support these children. The Committee was in constant financial predicaments. They never had any money. I called on various private people, begging them for money to maintain the children. I traveled to Warsaw to the Joint. And they were not allowed to give us money. And in spite of everything, the director of the Joint, Guzik always helped me, even though 'illegally,' so as not to throw these children out in the street. Every...every...every week, every few days I was faced with an alternative of closing down the home and finding the children themselves out in the street. I did not have any idea how we would live through the next week, in such a financial strait we found ourselves. Moreover, we were surrounded by a wave of such anti-Semitism that is impossible to describe. The children could not go out on the street at all. They were hit with stones on the head. When I sent three boys to movies, other Polish boys sitting behind them were threatening them all the time to stick a knife in their backs. I could not send the children to Polish schools, because there they were so persecuted and insulted. The clerks, the officials of the supply service, did not want to give us any rations. They constantly tried to cut them down to the utmost. I really did not have anything to give the children to eat. I had to fight on all sides. Wherever I went I heard only anti-Semitic jeers. I was...I was a person hated by the Poles in Zakopane, because I was constantly defending our right. In the end I saw that the wave of anti-Semitism was growing so terribly...and not far from us there was a second children's home. It was in Wrotka, about thirty kilometers from us. In Wrotka lived children who were totally sick. It was a quarantine [preventorium?]. That children's home in Wrotka was shot up three times. Bandits, Polish reactionaries, NSZ, with the aid of the entire population...

David Boder

What is NSZ?

Lena Kuechler

NSZ [Narodowe Sily Zbrojne Polskie], Polish Peoples' Combat Force. That is a Polish organization which fights against the Polish government, and treads on the backs [bodies] of Jewish orphans, shooting at us. They attacked us and threw grenades through the windows at the children. At that time all the children...we pulled out all the children in the corridor, and there they lay all night. Three times, week after week, raids were made on this home. We had to liquidate this home. We were not able to hold on to that house. We could not endanger the lives of the children. We foresaw that this wave would shift to Zakopane, and therefore I decided to be ready for it beforehand and prepare a defense. I applied to the security authorities and to the Polish police, and I decided to organize a defense. And I organized it in the following manner. I received ten people for defense with [in German] a machine gun. That means...

David Boder

[In Russian] Machine guns.

Lena Kuechler

[In Polish] Yes. A machine gun we installed on the roof, and besides that I had an alarm siren, I had search lights, I had a telephone, I had...

David Boder

Like in a concentration camp.

Lena Kuechler

Exactly like in a concentration camp.

David Boder

Yes?

Lena Kuechler

And everybody had grenades and...and....What is it called?...arrangements...

David Boder

All sorts of arms.

Lena Kuechler

Various kinds of weapons in order to defend ourselves. I myself, in spite of the government having given us these soldiers....Right the first night, when they were supposed to defend us....There were two parties, that is, there were some from the militia and some from the Public Security [Police]. Then the militia got into a fight with the men from the Security Police, and they were tossing grenades at each other in my home, with the children present. Such was the defense I had. Seeing all this, I understood that they are not people on whom one can rely, and I decided to find Jews who would defend us, and I myself received a permit for weapons. I knew how to handle a revolver, and I myself would guard and defend the home. And, in fact, there was an attack on us which we repulsed. The attack began with shooting, with them coming gradually closer. They were shooting at us. We immediately repulsed the attack. We fired on all sides. We received aid. We created a lot of noise so that all of them withdrew. But similar things were happening after this victory, too. I myself was also assaulted. But I do not know exactly what the motive was, whether it was of a political nature or robbery, because...coming home once at six o'clock in the evening not far from our home it was beginning to get dark -- two persons with guns attacked and robbed me. They took away from me then a few...several thousand Zlotys.

David Boder

Hm.

Lena Kuechler

And they beat me up severely. I was bruised all over my body and wounded. They tied me up, threw me on the ground, and beat me up. I had no weapon on me then, or I would have defended myself. And they...those two people were armed. I suppose, however, that this attack had, like all the attacks in Poland, a twofold motive, politics and robbery, that they knew exactly who I am and...and...if it were just motivated by robbery, they would not have beaten me up so severely. The children whom I have collected come from various parts.

David Boder

[Adjusting the equipment.] All right.

Lena Kuechler

A great many come from forests, mostly the older boys and older girls. Older to me means fourteen, fourteen and fifteen year old children. The main center of the partisans was in eastern Poland. For instance, I have a boy here by the name of Nathan Schacht [see Chapter 59] who will be able to talk to you himself, who fought in the rear of the German army. He fought together with Russian partisans. He lived in the forest for two years, and he was then only eleven years old. He got a horse...I had several such boys who kept the bridle in their mouths, and in their hands revolvers, fighting on horseback. These boys, naturally, starved the same as all the soldiers. Then they made raids on...raids from the forest, put mines under bridges, blew up bridges. Then when they found out that the army...

David Boder

What? Now, after the war?

Lena Kuechler

No. It was...

David Boder

Oh, the partisans.

Lena Kuechler

...during the war. They were partisans.

David Boder

Yes?

Lena Kuechler

They put mines under bridges. Then, in the forest when they knew that the army was to pass by, they would loosen up the rails, and the like. I had many such boys who had fought with the partisans. They have gone through an awful lot. Now [when the war was over] these boys were coming to the Jewish Committee [for help]. A part of the children had lived among peasants. These children have lived through...the peasants did not know that they were Jewish children. These children worked very hard there. They were shepherds, farm hands, tended cattle, horses, and did all sorts of farm jobs. They worked very hard and starved a great deal. A part of the children were hidden in various hiding places. I have children here who had been in hiding places. They sat in wardrobes. I have here a little girl who sat two and a half years in a wardrobe. A tiny child three years old, this child was completely unable to walk or talk when it came out of that wardrobe. It was completely emaciated, covered with lice. By some miracle we pulled this child out of that wardrobe, because...because the woman who kept her in that wardrobe -- it was in Warsaw -- had left the dwelling, locked the door, and did not return any more. And this child had been there already two days without food. And then we found out about it, and we pulled this child out through the window. I have children who sat in hiding places for a year or two with the legs doubled up, so that when they eventually left these hiding places they had complete atrophy of the leg muscles. They were completely unable to walk. A part of the children were hidden in Polish cloisters. But in the cloisters the children were converted, and later on the priests did not want to return these children. Only from a few orphanages where there reigned a terrible hunger, where they could not feed the children, even the Polish children, there they first of all tried to get rid of the Jewish children, and they would bring them to the Committee.

David Boder

Oh.

Lena Kuechler

At the beginning I was working in the Committee where these children were arriving. And more than once was I a witness to such a scene. Besides that we....At the beginning children were brought to us so, disinterestedly, because they just wanted to get rid of these children. Later on they hit upon the idea that they ought to demand money for it[Footnote: As a whole it did not appear unreasonable in those times that institutions or private parties who had hidden these children from the Nazis be reimbursed for their keep. However, it could be questioned whether such claims should be made against the Jewish charitable organizations rather than against the state. Be it as it may, the keeping of these children as pawns to secure payment cannot help but arouse indignation and can be understood only in the light of chaos and devastation which reigned at the time immediately following the armistice. Another instance of deculturation...?],that the Jews...the Jews, of course, have a lot of money. So then payment was demanded for these children. Subsequently larger payments were demanded. And then the children were even sent to extort [money] from us. That means that children were sent, and these children would demand money for their Polish guardians. They would cry all day long, nag us, threaten us, and the like, so that we should give them money.

David Boder

Tell me, were these cloisters convents or monasteries?

Lena Kuechler

It varied. Mostly the younger children were in cloisters. I can tell, for instance, the story of five children whom we call the 'Bobols.' They are....[laughing] We call them the 'Bobols.' They are marvelous children. They are from three to five years old.

David Boder

What does it mean?

Lena Kuechler

When I was in Warsaw...

David Boder

[In German] Tell it in German. What kind of children were they?

Lena Kuechler

[In German] These were children from a cloister...

David Boder

Hm.

Lena Kuechler

...named for Andrew Bobol. [In Polish] A cloister named for Saint Andrew Bobol.

David Boder

Oh. [In Russian] And what did you call the children?

Lena Kuechler

And the children afterwards were called the 'Bobols.'

David Boder

Aha. Angelo Bobol.

Lena Kuechler

Saint Andrew Bobol. These children....While in Warsaw I found out by accident, from [about?] a certain doctor, that...that he had found some circumcized children, small children, in a certain cloister of Bobol, that it is supposed to be in the vicinity of Zakopane. However, I could not [get in touch] with this man. I could not find out who the doctor was, who said it, and where it is. I began to search for these children on my own. I went to the deacon of the church and tried to find out where in this vicinity there might be [located] an institution or cloister named after Saint Andrew Bobol. But the deacon did not tell me anything. He said he does not know. I do not know if he did not want to tell me or really did not know. In spite of that, I began to go around to all the cloisters, to all the children's homes near Zakopane, and in Zakopane itself, and in the vicinity...

David Boder

Hm.

Lena Kuechler

...and tried to find out where there might be such an institution. And in the end I fell upon the track of such an institution. And I went there. Although I did not know any details, I told them that I had found out that here were Jewish children. These people at first did not want to admit it, but finally I was told, 'Yes, there may be here two, three small boys who had come from the Jewish ghetto.' I was told that the children were...when the ghetto was being liquidated, when the ghetto was burning, these children were found on the street. They were tiny children, infants, in a [swaddle] pillow, and these children were carried out in a rucksack, in a knapsack...

David Boder

Yes.

Lena Kuechler

...out of the ghetto by policemen and handed over to the Budlen Institution. That was foundlings' home [Cradle] named after Father Budlen in Warsaw. And there, in that foundlings' home, these children were raised. These children had it very bad, because the conditions there were no good, the more so during the war. Later on, when Warsaw was being bombed, the home was evacuated and among...and these children were distributed all over the countryside. And these children were placed in a cloister, in a Catholic institution named after Saint Andrew Bobol, in Zakopane. This intitution made a terrible impression on me. Dirty [Word not clear. The word sounds like priests. If this be so, it characterizes the bitter cleavage between certain religious groups in Poland badly deepened by the Nazi occupation.], a crowd of tiny children [not all Jewish; see below], all shaven to the skin, all in striped suits, all dressed the same. When I came to these children I brought along with me pastries and candy. The mother superior permitted me to distribute the candy myself. When I appeared with the candy before the children, these children threw themselves at me with such violence, and screamed so frightfully, and one child...and cried. One child trampled on the other, and one pushed away the other that....These children pushed me completely against the wall, and the mother superior had to rescue me. And these were all children from two to five years old. Such small children. There were about eighty such small children, all in one room. I was in great dispair when I saw this. I understood that these children were badly starved, that they never see any candy, that this is perhaps the first time that they have seen any candy, and were...and that is why they threw themselves with such violence, and that these children are completely wild from hunger. I felt very sorry for these children. [Noise on the wire of children apparently playing in the yard.] I begged the mother superior to show me the Jewish children. She showed me these children. At first only three boys. I noticed that they were much smaller, [that they] looked even worse than the other children. The sister herself told me that she was very much surprised but the Jewish children were doubtlessly faring still worse than the others. Then she told me that she will not give me these children without a special permit from Wars-...the city authorities of Warsaw. In view of that, I sent a certain lady to Warsaw. I did not go myself, because I was supposed to leave in three days with all the children for France. We had very little time. But I gave her the address of some very good friends of mine who were to take care of securing the permit for the release of the children. This lady, without a moment of hesitation, left half an hour later for Warsaw. [Chuckle.] And the journey from us to Warsaw took her twenty-two hours in terrible conditions. Twenty-two hours there and twenty-two hours back. Two days she went without sleep, and she brought me the permit. Then I scraped together some money from private sources, and I loaded as many provisions as I could from my larder, and I drove over to them there with money, with provisions, and with this permit. The nuns were very surprised that it took so little time. They had not expected that I would receive the permit, because it was not so easy to get these things. And I arranged it, because I had many friends in the Polish government in Warsaw. And then they started to find objections. They argued that they will return them later, that the priest is against it, seeing that these children are converted, that they are already Catholic children, that we will again make Jews out of them, that....They resisted as much as they could. Then they told me that the children are dirty, that they will wash them first, that they will bathe them first, that they will comb them first. I, however, implored them to release these children immediately, because...and that we will already take care of these children, that we will wash and bathe them ourselves. However, I had brought so many gifts for [all] the children, so much food and money, and [together with] the permit...all that together...in the presence of all that they could not resist any more and finally returned the children to me. Then on sleds I brought the five children in my own arms. When I brought these five children and I showed these children to my children, the ones whom I had from before, all the children cried. Thus did these children look. All were barefoot, and this was in February, at the height of winter. And winter in Zakopane is very severe. None of them had shoes. None had coats. They were bund-...in rags, bundled up. The children all had colds. All were wetting themselves. All shaven to the skin, emaciated, just skin and bones. They constantly cried. They were terribly scared of everything. They were scared of a horse. They were scared of a dog. They were scared of a cat. They were completely scared of people. If something was said to them they would become hysterical, they would begin to scream in terror. They absolutely did not know what meat was. They had never in their lives eaten meat. They did not know what chocolate was. They did not know what candy was. They had never had anything sweet in their mouths. They did not even know how to eat these things. They only had been fed potatoes, and occasionally some mush, and black coffee. These children were two, three years old and had never been out on the street, did not go out at all, because they had no clothes, and in Zakopane the winter lasts a long time. The children were completely wild. I did not even believe that anything would become of these children. I assumed that....There were three boys and two girls. Besides that, they had scrofula and...and were sick. I feared that they would not thrive, that at least two, three would die on me. My children as well as all of us surrounded these children with utmost care. The children brought them everything they had. Apples, chocolate -- they gave them all their food. Immediately we named them the 'Bobols.' They amused them, danced, sang to them, rocked them, carried them on their hands. Everybody carried these children [around]. Unfortunately we had very little time to give these children the proper care, because we had at once to prepare for the journey to France. And this journey was very difficult and took three weeks, from Zakopane to Paris, because we crossed the Polish border illegally. And altogether we were struggling with various difficulties. [However,] these children are now no less enchanting. It is a pity....I could prove with pictures of these children....These children are chubby. One of the boys, when he came to me, weighed seven kilos. Now he weighs fifteen kilos. They are very intelligent children, very clever, and very beautiful. Everyone who comes here wants to take them from me, but I cannot give up these children. I am especially devoted [to them], and we all are devoted [to them]. These children are as if they belonged to us. They belong to the entire Jewish people. I believe that their place is in Palestine.

David Boder

[Adjusting the equipment.] You were talking about Palestine. Go on.

Lena Kuechler

Yes. These children are developing beautifully with us. There are still some old maladies with which we must...which we have to liquidate here. For instance, two girls are now in a hospital. One has weak eyes, and the other one has scabs. This is the only case and a very severe one.

David Boder

In the hair?

Lena Kuechler

Yes.

David Boder

Yes.

Lena Kuechler

All her hair is coming out. And the boys which we have here, three boys, are thriving beautifully. Two of them are most intelligent. They are thriving beautifully. They are very handsome, and have gained very much weight, and are thriving wonderfully. Such is the history of our five children named the 'Bobols.' All of us love them very much. They are our youngest children. And they are literally our children. All these children call me mama. Although they have no conception of the word mother, still they feel that I love them very much. All in all, they have it good with us. We spoil them. They are a little spoiled, but we cannot resist their charm. All the other children feel a close attachement [to them]. They saw how these children looked once and how they look now. We observe them every day, how beautifully they are thriving with us, and that is why we are so attached to them. This is the story of five children, but each and every one of our children has such a tragic story. Each girl, each boy, every one of them has gone through all of hell. One could write volumes full and not [just] one interview in order to write the full story of the children.

David Boder

What plans do you have for these children? When do you think will it be possible to take them over...take them over to Palestine?

Lena Kuechler

Yes. All of us would like very much to go to Palestine. And it is our deep desire that all of us continue staying together, because we comprise one family. This is not a [children's] home, this is not an institution. This is one family. My feelings toward these children, toward all these children, is the same as the feeling of a mother toward her own born children. Maybe even...even deeper. I protect these children, and I will go on protecting them as long as they will be with me. Always. But I would like to be ...remain with them for ever. [Chuckle.] I would like to see them get married, to have already my own 'grand-children.' I do not have a family of my own. I have nobody here. I have only one brother who remained in Poland, but who has his own ideological work. He is a communist, but I am not. I am a Zionist. We differ in views. My entire family are these children here and this house. I would not like to be separated from them any more. The children among themselves are also very close. They love each other very much. They live like brothers and sisters. The older children pamper and play with the younger children. For instance, when we went once on an excursion to the beach and we had to walk several kilometers, the children begged that these tots, the 'Bobols,' who could not go on foot, be also taken along, so they should not remain home alone...

David Boder

Aha.

Lena Kuechler

...so they should not cry, that they will carry them. And each older boy and girl took a small child on the back. And such a procession passed through the streets [chuckle] of a small French town. People saw it and laughed. This is very moving, because it shows how close the older children are to the young, how very much they love them. Not one proof have we had which showed us that the feeling of solidarity...and mutual attachment is very strong in our children, that they all love one another very much. If sometimes they do quarrel among themselves, it is the same as a quarrel of a brother and a sister. Because this happens even in one's own family. We desire to live in Palestine. All the children desire that, and we, too, and I most of all. We have enough of wandering, enough of roaming. We do not want to be insulted any more with the name of Jew. We want to be proud of it, and we are proud of it, that we are Jews. We want to live in our own country, on our own land. We want to be citizens of our own country. We want to develop free and unimpeded. It is not important to us that the living conditions there are harder than, for instance, in France. It is not important to us that it is very difficult there now, that there is now a battle going on. We want to fight for our father-land, for our country. We long to be on our own land. We lost everything. We have no family. We have no parents. We have no children. We have no wives. The children have no parents. We long to have our own land. This is for us...our aim. The children are learning a lot of Hebrew, because they know this is their native language. And all dream about getting to Palestine. I requested that certificates be allotted to us as soon as possible. We would not want to get to Palestine by an illegal route, and we cannot that way [illegally], because we have tiny children with us with whom we cannot risk to be taken to concentration camps. Because these children have gone through enough already, and these children are none too healthy. And therefore we would like to obtain certificates. We were promised certificates as soon as possible. Unfortunately this does not depend on us but on the political situation. When the certificates will be available I hope that our party will be among the first.

David Boder

Oh.

Lena Kuechler

I would also like to emphasize that all my children are full orphans. There are only a few children who have found a mother or a father, but this father is either in Shanghai...

David Boder

[In English] This concludes Spool 115 taken at Bellevue. An interview with Miss Lena Kuechler, in charge of a group of children which are about sixty [in number], which were taken out from Poland by her and some ten collaborators, and are now awaiting certification to go to Palestine. The children are from the age of three to fifteen. This concludes Spool 115, an Illinois Institute of Technology wire [recording].